China gaat zijn wilde, verwoeste westen temmen

West-China: het land is woest, het klimaat hard, de bevolking schaars. Toch heeft Peking besloten dit immense gebied tot ontwikkeling te brengen....

Als de ontploffing van een truck vol explosieven, afgelopen weekeinde in Xinjiangs hoofdstad Urumqi, het werk was van Oejgoer-strijders, dan is het hun bloedigste actie tot nu toe: zestig doden, 173 gewonden. Deze Turkstalige moslims willen van Xinjiang de onafhankelijke staat Oost-Turkestan maken. Peking wil dat tot elke prijs voorkomen.

West-China omvat elf provincies, de ene nog kolossaler, achterlijker en armer dan de andere. Het beslaat 57 procent van het nationale grondgebied. De vooruitgang van de laatste twintig jaar heeft het westen niet bereikt. Miljoenen mensen leven er nog in de Middeleeuwen. Een diepe Chinese kloof scheidt oost en west.

De economische openstelling is immers nauwelijks verder gegaan dan de kust, waar de bevolkingsconcentratie, de havens en overige infrastructuur aantrekkelijk waren voor investeerders. Die hadden geen zin om voor veel geld praktisch alles van de grond af aan te moeten opbouwen. De regering ook niet, want die wilde snel resultaten zien.

En nu moet het elan dat de oostkust tot ontwikkeling heeft gebracht, op het westen worden gericht. Net als twee eeuwen geleden aan de oostkust van de Verenigde Staten, klinkt het 'Go West' nu ook in China's oosten overal. Niet alleen in het Chinees, maar ook, gericht aan buitenlandse investeerders, in het Engels.

Aan argumenten voor de kruistocht geen gebrek: sociale verheffing, ontwikkeling van de potentiële rijkdom, stoppen van de migratie naar de kust, doven van haarden van sociale, etnische en politieke rebellie.

Leider van het offensief is de economische tophervormer, premier Zhu Rongji. 'Door hard werken van verscheidene generaties', aldus een rapport van zijn stuurgroep, 'zal medio 21ste eeuw een nieuw westen zijn opgebouwd.' Kenmerken daarvan zullen zijn 'economische voorspoed, een geavanceerde maatschappij, nationale eenheid, prachtige bergen en rivieren en een gelukkig leven.'

Vele bergen zullen moeten worden verzet om de toegang tot dit toekomstig paradijs te ontsluiten. Het begint al met het milieu. Bossen zijn gekapt, flora, fauna, zelfs hele rivieren zijn verdwenen. Lucht en grond worden vergiftigd door aftandse fabrieken uit de maoïstische tijd.

In de ontwikkelingsstrategie voor West-China wil Zhu de zorg voor het milieu centraal stellen. Hij heeft machtige vijanden. Zijn voorganger Li Peng bijvoorbeeld zweert bij megastuwdammen, zoals zijn geesteskind in de Yangtze. Deze Drieklovendam is het gevaarlijkste publieke werk uit de Chinese geschiedenis.

Er zijn honderden projecten op het gebied van land- en mijnbouw, bebossing, waterbeheer, industrie, communicatie, aanleg van spoorlijnen, tienduizenden kilometers snelweg en twintig vliegvelden. Het grootste project begint volgend jaar: een gaspijplijn van 4200 kilometer dwars door China, van Xinjiang naar Shanghai.

Cao Zhengyan, vice-directeur-generaal van PetroChina, het staatsbedrijf dat het project voor minstens twaalf miljard gulden gaat uitvoeren, legt uit dat het gas uit Xinjiang de al hoog ontwikkelde economie van Shanghai nog verder zal stimuleren. En Xinjiang, hoe wordt dat er beter van? 'Door belastingen. De provinciale regering gaat het gas belasten, en daarvan zal de lokale economie weer profiteren.'

De staat heeft dit jaar voor de ontwikkeling van het westen vijftien miljard gulden uitgetrokken. Het is nog niet duidelijk waar en hoe het gros van dat bedrag zal worden besteed. Provinciale en lokale bestuurders lobbyen verwoed om een zo groot mogelijk deel van de buit binnen te halen.

De drie grootste obstakels voor de ontwikkeling van West-China zijn volgens premier Zhu de povere infrastructuur, de milieuvernietiging en vooral de 'onbevredigende kwaliteit van het kader'. Daarmee bedoelde hij niet alleen dat de lokale leiders beroerd onderwijs hebben gehad en van de markteconomie geen kaas hebben gegeten, maar ook dat ze vaak hun handen niet kunnen thuishouden.

'Ze zullen als vliegen op de honing afkomen', voorspelt een Chinese scepticus. 'Die hele ontwikkeling van het westen wordt één groot corruptiefeest.' De chef van een handelsbedrijf uit Shenzhen: 'De westelijke provincies zijn net als het Amerikaanse wilde westen. Hoe chaotischer en ongeregelder, des te meer kansen om snel je slag te slaan. Ik hou van plaatsen waar de wetteloosheid regeert.'

Kennis is in West-China een zeldzame grondstof, en zonder kennis geen ontwikkeling. In afwachting van de opbouw van een universitaire infrastructuur wil men zoveel mogelijk experts uit het oosten overhalen om naar het westen te gaan. Tot nu toe hebben weinig experts roeping getoond voor dit missionarissenwerk in de wildernis.

Het is de bedoeling dat buitenlandse investeerders, aangemoedigd door allerhande voordelen, een groot deel van de openlegging van West-China voor hun rekening nemen. Op een bijeenkomst van de Europese Kamers van Koophandel in Peking betuigden alle sprekers lippendienst aan het prachtige project. Maar onder vier ogen bekenden ze dat ze deze kostbare onderneming vooralsnog graag aan de Chinezen zelf overlieten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.