China en Taiwan praten weer met elkaar voor het eerst sinds burgeroorlog van 1949

Voor het eerst sinds het einde van de burgeroorlog in 1949 ontmoeten de Chinese en Taiwanese presidenten elkaar. De historische bespreking tussen Xi Jinping en zijn Taiwanese evenknie Ma Ying-jeou vindt zaterdag plaats in Singapore. Dat is neutraal terrein voor een overleg dat voor beide partijen uiterst gevoelig ligt.

President Ma Ying-jeou van Taiwan ontmoet zijn Chinese collega zaterdag in Singapore. Beeld epa

Nadat de Kuomintang, de Chinese nationalisten, van de communisten verloren, zochten zij in 1949 hun toevlucht op het eiland Taiwan. Vanuit daar zouden ze China terugveroveren. De Volksrepubliek China was hetzelfde van plan met Taiwan. Twee China's - een geleid vanuit de Taiwanese hoofdstad Taipei en een met Peking als hoofdstad - waren voor beide partijen onaanvaardbaar. In de loop van de jaren kozen steeds meer landen het Chinese vasteland diplomatiek te erkennen ten koste van Taiwan, dat zich als een democratie ontwikkelde. In Taiwan verdween hereniging van de agenda, maar in Peking niet.

De Volksrepubliek beschouwt Taiwan als afvallige provincie. Sinds 1993 zijn er wel gesprekken tussen Taiwan en China en economisch is Taiwan min of meer door de Volksrepubliek ingepakt. Tot een gesprek tussen beide presidenten is het echter nooit gekomen. Ma beloofde niet met een Chinese president aan tafel te gaan zonder het Taiwanese volk daarover te raadplegen. Peking voelde er weinig voor de leider van het de facto onafhankelijke Taiwan stijlzwijgend te legitimeren met een ontmoeting. Het kleinste woord of gebaar is bij voorbaat al controversieel omdat iedere symboliek wordt gebruikt om de status van Taiwan vast te leggen. Daarom komt de ontmoeting met aansluitend diner als een volslagen verrassing.

Xi en Ma zullen elkaar niet aanspreken als 'president', maar als 'meneer'. Xi duidt Taiwan aan als 'provincie' of 'economie', want een ander woord betekent erkenning van Taiwan als land. Er komt geen slotverklaring en er worden geen overeenkomsten getekend. Vast staat dat Xi en Ma elkaar een hand zullen geven.

De Chinese staatskrant Global Times prijst Ma nu al de hemel in voor zijn 'blijvende positieve invloed op de vrede'. 'Die zal langer duren dan de twee termijnen van zijn leiderschap', aldus de krant. In Taipei gingen demonstranten echter woedend de straat op met bordjes: 'Ma Ying-jeao, als je gaat hoef je niet meer terug te komen.'

President Xi Jinping van China kan rekenen op steun van zijn bevolking voor de toenadering met Taiwan. Beeld epa

Wanhoopsoffensief

Anti-Chinese gevoelens zijn feller geworden in Taiwan, zeker nadat duidelijk werd hoe Peking in Hongkong alle illusies op meer democratie wegnam. Dat Ma als president meer economische samenwerking met het vasteland organiseerde, is hem niet in dank afgenomen, want de Taiwanese economie op het eiland blijft in de min, terwijl de afhankelijkheid van China groter is geworden. De belangrijkste concurrent van de KMT, de Democratische Volkspartij (DPP), heeft een enorme voorsprong in de peilingen voor de presidents- en parlementsverkiezingen in januari. Voor de KMT is de ontmoeting met Xi een wanhoopsoffensief dat de Taiwanese kiezer ervan moet doordringen dat goede relaties met het vasteland van cruciaal belang zijn.

Nu de KMT nog aan de macht is, is zo'n bij voorbaat al historische handdruk met een Taiwanese leider voor de Chinese president Xi een gemakkelijk binnen te halen succes. Het is zijn laatste kans om bij de Taiwanezen voor hereniging te pleiten, want dat onderwerp is voor de DPP onbespreekbaar. Als Xi er al iets voor zou voelen om zich te verlagen tot een dialoog met de DPP. Die partij heeft in het verleden met onafhankelijkheid voor Taiwan geflirt. Dat nam Peking zo hoog op, dat er zelfs een speciale anti-afscheidingswet werd ingevoerd die keihard stelde dat Taiwan desnoods met geweld met het vasteland zou worden herenigd. Peking wil vermijden na de vrijwel onvermijdelijke verkiezingsnederlaag van de KMT helemaal zonder communicatiekanaal en invloed op de Taiwanese politiek te zitten. Vandaar het topoverleg met Ma, die ook na zijn pensionering een politieke factor van belang in Taiwan blijft.

Alsof de kwestie-Taiwan zelf al niet ingewikkeld genoeg is, zorgen de oplopende spanningen over de souvereniteit in de Zuid-Chinese Zee voor extra complicaties. Taiwan is een van de landen die aanspraak maakt op stukjes gebied in de Zuid-Chinese Zee. Nu de Filippijnen er, tot het chagrijn van Peking, in zijn geslaagd het Internationale Hof zover te krijgen zich uit te spreken over dit territoriale dispuut, zorgt Peking dat de neuzen aan beide kanten van de straat van Taiwan wat betreft de Zuid-Chinese Zee dezelfde kant uitstaan.

Protest in Tapei tegen de geplande ontmoeting tussen Xi en Ma. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.