Analyse De Arctische Zijderoute

China breidt Zijderoute via Groenland uit naar Noordpool, VS vrezen ‘agressief gedrag’

De VS zijn in alle staten. China heeft zijn oog laten vallen op de Noordpool, waar met het smelten van de ijskap enorme olie- en gasvoorraden binnen handbereik komen. De redenatie: er zijn heel veel Chinezen, dus heel veel van de Noordpool is van China. Logisch?

Een lid van de vierde Chinese wetenschappelijke expeditie naar de Noordpool neemt een monster uit het ijs. Beeld Belga

De Verenigde Staten maken zich zorgen over de groeiende ambities van China in het Noordpoolgebied. Op een bijeenkomst in Finland van de Arctische Raad, het overlegorgaan voor het gebied, waarschuwde de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo eerder deze week dat China hard bezig is zijn aanwezigheid in het Noordpoolgebied te versterken.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Het land noemt zich zelfs een ‘nabije Arctische staat’, ook al ligt China duizenden kilometers verwijderd van de Noordpool. ‘We moeten deze ontwikkelingen nauwlettend in de gaten houden’, hield Pompeo zijn collega’s uit de zeven andere landen van de Arctische Raad voor. ‘China’s patroon van agressief gedrag elders zal een teken zijn hoe China het Arctisch gebied zal behandelen’, waarschuwde hij.

Nu de ijskap van de Noordpool zich als gevolg van de klimaatverandering in de zomer steeds verder terugtrekt, begint China steeds meer interesse te krijgen voor het gebied. Met het smelten van het ijs komen de enorme olie-en gasvoorraden in de Noordelijke IJszee binnen handbereik. Tegelijkertijd is de noordelijke zeeroute steeds beter te bevaren. ‘De Noordpool-zeeroutes kunnen het Suez- en het Panamakanaal van de 21ste eeuw worden’, stelde Pompeo vast.

Dat vooruitzicht is voor China heel aantrekkelijk, omdat de tocht voor vrachtschepen naar Europa dan eenderde korter wordt dan via het Suezkanaal. De ‘Arctische Zijderoute’, zoals China het noemt, moet de noordelijke poot worden van het ambitieuze Belt and Road Initiative (BRI) waarmee het land de wereld probeert te omspannen. Sinds het eerste Chinese koopvaardijschip via de Noordelijke IJszee in 2012 in Rotterdam arriveerde, heeft de staatsrederij COSCO al tientallen schepen langs de noordelijke route gestuurd.

Bovendien probeert het land voet aan de grond te krijgen in de landen langs de ‘Arctische Zijderoute’. China tracht IJsland te paaien met het vooruitzicht dat het eiland een knooppunt zal worden voor het vrachtverkeer via het Arctische gebied. In Groenland heeft Beijing het oog laten vallen op de voorraden uranium en zeldzame aardmetalen die door het wegsmelten van de ijskap vrijkomen. Chinese bedrijven nemen al deel in Kvanefjeld, een gigantisch project voor de winning van zeldzame aardmetalen.

Beijing wilde ook de bouw van drie nieuwe luchthavens op Groenland financieren, maar dat project wekte de argwaan van de Verenigde Staten – en van Denemarken, waarvan Groenland deel uitmaakt. Beide landen vrezen dat Groenland (met 56 duizend inwoners) de speelbal zal worden van China (1,2 miljard inwoners) door de leningen. Om dat te voorkomen regelde Denemarken haastig een consortium van Deense banken dat het project gaat financieren. Denemarken is ook bang dat China de Inuit, die veruit de meerderheid vormen op Groenland, probeert om te kopen door hun onafhankelijkheidsstreven aan te wakkeren.

Klimaatverandering? 

Dat vermaledijde woord mocht van de Amerikaanse bewindsman Mike Pompeo niet in de slotverklaring van de Arctische Raad in het Finse Rovaniemi. De andere leden van de Raad, vooral de vertegenwoordigers van de inheemse volken, hadden willen wijzen op de gevaren van het smelten van de ijskap. Maar Pompeo zag vooral de voordelen voor scheepvaart en de winning van gas en olie. Voor het eerst in de geschiedenis van de Arctische Raad bleef de slotverklaring uit.

Onder het motto dat China eenvijfde van de wereldbevolking vertegenwoordigt, eist Beijing een belangrijke rol bij de ontginning van de olie- en gasvoorraden in het Noordpoolgebied. Volgens Beijing moet een groot deel van het gebied worden beschouwd als ‘gemeenschappelijk erfgoed van de mensheid’. Maar dat staat haaks op de interpretatie van de Arctische kuststaten: de VS, Rusland, Canada, Noorwegen en Denemarken. Zij eisen op grond van de VN-Zeerechtconventie (UNCLOS) een exclusieve economische zone op, die zich volgens Rusland zelfs tot aan de Noordpool uitstrekt.

China probeert nu in het gat te springen dat ontstaan is door de sancties die westerse landen tegen Rusland afkondigden na de annexatie van de Krim in 2014. Daaronder is het westerse bedrijven verboden de technologie te leveren die Russische bedrijven nodig hebben voor de exploratie en ontginning van de olie- en gasvoorraden in de barre Noordelijke IJszee.

Groenland, gezien vanuit een vliegtuig op 11.280 meter hoogte. Beeld Reuters

Rusland heeft zelf ook onvoldoende kapitaal om de aanleg van steunpunten, die nodig zijn om de scheepvaart via de noordelijke route te stimuleren, te financieren. Ook daarbij hoopt China een hoofdrol te spelen. Ook al is het via de Arctische route korter naar Europa, er blijven allerlei hindernissen. Er zijn vaak nog steeds ijsbrekers nodig. De verzekeringspremies zijn hoog, doordat er nog maar weinig ervaring is met scheepvaart in het poolgebied. Daarbij komt dat de hulpverlening in het geval van ongelukken in een groot deel ontbreekt. Bovendien zijn er langs de route geen havens waar je lading kunt oppikken of afleveren, de gebruikelijke manier om het transport rendabel te maken. 

Om zich te verzekeren van een actieve rol bij de ontwikkeling van het gebied zit China sinds 2013 als waarnemer bij de Arctische Raad. Maar niet iedereen is overtuigd van de verzekering van China dat het zich strikt aan de milieuregels en de afspraken in het zeerecht zal houden. De VS wijzen erop dat China al eerder heeft laten zien dat het de regels van het volkenrecht aan zijn laars lapt, toen het een uitspraak van het Internationale Hof van Arbitrage over zijn omstreden activiteiten in de Zuid-Chinese Zee naast zich neerlegde.

De VS maken zich ook zorgen over de mogelijkheid dat het wetenschappelijk onderzoek dat China op steeds uitgebreidere schaal doet in het Noordpoolgebied een dekmantel is voor het versterken van zijn militaire activiteiten. Pompeo waarschuwde dat China van plan is kernonderzeeërs in het poolgebied te stationeren om een kernaanval door andere landen af te schrikken. Maar volgens deskundigen zijn er vooralsnog geen aanwijzingen dat de Chinese kernonderzeeërs in de Noordelijke IJszee kunnen opereren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden