China 'bewijst' zijn zondvloedverhaal

In het met de oudheid dwepende China zal het inslaan als een bom. Aan de bovenloop van de Gele Rivier zeggen wetenschappers aanwijzingen te hebben gevonden voor een reusachtige watersnoodramp, die daar zo'n 4.000 jaar geleden moet hebben huisgehouden. Dat 'ondersteunt de historiciteit' van legendes over China's eerste familiedynastie, de mythische Xia-dynastie, schrijven de ontdekkers in wetenschapsblad Science. Westerse experts zijn sceptisch: daar gaan we weer.

De Hukou waterval in de Gele Rivier. Foto Wikipedia

Volgens oude Chinese geschriften wist een volksheld genaamd Yu de overstromingen te temmen, in sommige legendes overigens met veel getover en de hulp van een schildpad en een draak. Daarna zou Yu de Xia-dynastie hebben gevestigd: de eerste familiedynastie van China. Tastbaar historisch bewijs voor de mythische dynastie ontbreekt echter, ook op inscripties uit de periode er direct na.

Maar een reeks afzettingen, ribbels en weggeworpen keien, opgegraven aan de bovenloop van de Gele Rivier nabij de stad Lanzhou, blaast het debat nu nieuw leven in. De afzettingen vormen de contouren van een mega-overstroming die rond 1920 voor Christus moet hebben plaatsgevonden, rapporteert een team van overwegend Chinese onderzoekers in Science.

De Gele Rivier moet destijds tijdelijk verstopt zijn geraakt door een natuurlijke dam, waardoor een enorm stuwmeer ontstond, aldus het team. Tot de dam het begaf, vermoedelijk door een aardbeving, en het stuwmeer zich uitstortte: een watermassa van ongeveer anderhalf keer het IJsselmeer, die tot enkele duizenden kilometers stroomafwaarts metershoge overstromingen moet hebben gegeven.

'We betogen dat deze gebeurtenis waarschijnlijk generaties in het collectieve geheugen van deze beschavingen is blijven bestaan', aldus het team, 'en uiteindelijk is vastgelegd in de vroegste overgeleverde verslagen van de Grote Vloed, uit het eerste millennium voor Christus.' De groep vond ook enkele prehistorische skeletten rond de rampplek - resten, aan de hand waarvan ze de vloed zo ongewoon precies menen te kunnen dateren.

Scheppingsmythe

Maar de bevindingen zijn al meteen omstreden. 'Dit zegt niet echt iets over het al dan niet bestaan van de Xia-dynastie, maar over het verhaal van de cultuurheld Yu', mailt desgevraagd de Amerikaanse paleografe Sarah Allan, wereldexpert op het gebied van de Chinese oudheid. Dat verhaal is echter geen historisch verslag, benadrukt ze, maar een scheppingsmythe vol symboliek: 'Het gaat over de oorspronkelijke toestand van de aarde, waarin de wateren nog geen rivierlopen hadden. Yu groef die beddingen - niet alleen van de Gele Rivier, maar allemaal - zodat de wateren konden wegstromen naar zee.'

'Ik zou zéér sceptisch zijn', vindt ook hoofdredacteur Jona Lendering van oudheidkundig tijdschrift Ancient History Magazine. Hij wijst erop dat de ervaringen met het 'bewijzen' van mythische rampen in het Nabije Oosten niet veel goeds beloven. 'Voor Mesopotamië is ook bewijs voor een zondvloed geclaimd, maar de enorme klei-afzettingen die in diverse steden zijn ontdekt, liggen steeds weer in een andere aardlaag. Dat bewijst dat het niet kan gaan om dezelfde gebeurtenis.'

Uit: het Boek der Documenten, ca. 5de eeuw voor Christus

‘De alles bedekkende wateren leken de hemel te bestormen, en omhelsden met hun omvang de heuvels en overstegen de hoogste terpen, zodat de mensen verwilderd en overdonderd waren. (…) Ik opende doorgangen voor de stromen door de negen provincies, en leidde ze naar de vier zeeën. Ik groef kanalen en grachten, en leidde ze naar de hoofdstromen, terwijl ik zaaide en de massa’s toonde hoe je voedsel verkrijgt uit zware arbeid.’

Het is niet voor het eerst dat Chinese wetenschappers het verwijt krijgen hun legendes te letterlijk te nemen. Vijftien jaar geleden stelde een ander team aan de hand van allerlei archeologische vondsten een tijdlijn op van de vroegste drie mythische familiedynastieën. 'Men heeft een chauvinistisch verlangen om de geschiedschrijving terug te brengen tot in het derde millennium voor Christus, zodat China op hetzelfde plan komt als Egypte', schamperde sinoloog Edward Shaughnessy van de Universiteit van Chicago toen in de New York Times. 'Dat is meer een politieke en nationalistische neiging dan een wetenschappelijke.'

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.