China bedrukt vanwege veranderende wereld

DE Chinese communistische partij weet het zeker: een westers complot tegen het wereldsocialisme heeft China beroofd van zijn enige bondgenoot in Europa....

Joegoslavië gold als een China in zakformaat: een etnisch mozaïek onder een centrale regering van de etnische meerderheid. In de jaren tachtig gingen Chinese politieke onderzoekers Joegoslavië zien als een laboratorium voor wat in hun eigen land kon gebeuren. De NAVO-actie tegen Joegoslavië maakte in Peking oude littekens open van de buitenlandse agressie waarvan het sinds de Eerste Opiumoorlog zelf te lijden heeft gehad. 'Nooit zal China meer vernederd worden', zei Mao toen hij in 1949 de Volksrepubliek uitriep. Die hervinding van de nationale trots is, samen met het herstel van de nationale eenheid na de burgeroorlog tegen de Kwomintang, de belangrijkste legitimatie van het bewind van de communistische partij.

In Peking leek het haast alsof de bommen tegen Milosevic in China zelf ontploften. Geprojecteerd op het eigen land kwam de Kosovo-actie van de NAVO over als een bombardement op China ter ondersteuning van de separatisten van Xinjiang, Tibet of Taiwan. Toen de bommen de Chinese ambassade in Belgrado troffen, werd deze virtuele agressie werkelijkheid.

Peking haalde de banden met Europa's laatste neocommunistische land nog nauwer aan en riep de dappere Milosevic uit tot held in de anti-imperialistische strijd. Nog in juni kreeg China's tweede man, Li Peng, in Belgrado een vorstelijk onthaal. Ontroerd betuigde hij Milosevic de eeuwige vriendschap van het Chinese volk.

De opstand tegen deze innige vriend heeft de Chinese media niet mogen halen. Een brutale anonieme deelnemer aan een internetforum van het Volksdagblad vroeg zich af: 'De burgerij op de hoogte brengen van de werkelijke situatie in Joegoslavië, is dat zo beangstigend?' Een ander klaagde: 'China loopt altijd achter. Wij zullen de laatsten zijn om democratie te krijgen.'

De val van Milosevic kwam in Peking nog harder aan dan de afgang van Soeharto in 1998 of de zege van Chen Shui-bian in maart van dit jaar in Taiwan. In een speciale zitting over de Joegoslavische crisis legde het Politburo zich neer bij het onvermijdelijke. Het erkende Kostunica, helaas voor Peking een democraat, maar gelukkig ook een vurig nationalist. Marko Milosevic mocht China niet in, zodat zijn vader weet dat zelfs eeuwige vriendschap eindig kan zijn.

Ook op het oostelijke geopolitieke front zijn er grote veranderingen. Het gaat om China's moeilijke relatie tot Japan en hun conflict om de hegemonie over Korea. Het tussen twee reuzen ingeklemde schiereiland heeft een eeuwenoude ervaring als vazalstaat. Dit perspectief doemt weer op nu door de toenadering tussen Noord- en Zuid-Korea het einde van de 47-jarige status quo in zicht komt.

Als de ontspanning zich doorzet en Noord-Korea wordt afgevoerd van de Amerikaanse lijst van terroristische staten, valt de oorspronkelijke reden voor de aanwezigheid van 37 duizend Amerikaanse soldaten in Zuid-Korea weg. China zal zeggen dat ze er niets meer te zoeken hebben en daarom hun terugtrekking eisen.

Voor Japan is dat een schrikbeeld. Vertrek van de Amerikaanse troepen, waarvan tweederde van de Zuid-Koreanen voorstander is, kan het schiereiland gemakkelijk in de Chinese invloedssfeer brengen. Japanse geostrategen somberen al over Chinese vlooteenheden in de Zuid-Koreaanse haven Pusan, recht tegenover Japan.

De Japanners zijn geen engelen. Korea is een Japanse kolonie geweest, China bewaart levendige herinneringen aan de wreedheden van de Japanse bezetters. Het ergste dat de Koreanen kan overkomen, is speelbal te worden in een hegemoniestrijd tussen Chinezen en Japanners. Dat kan voor de Amerikanen reden zijn hun troepen voorlopig maar in Zuid-Korea te laten.

De sfeer tussen China en Japan is er dit jaar niet beter op geworden. In de Chinese schepen die zich waagden in door Japan geclaimde wateren, zag Tokio de voorposten van agressie. Van zijn kant zag China het monster van het Japanse militarisme weer de kop opsteken vanwege het aanhalen van Tokio's militaire banden met Washington.

Gelukkig hebben China's economische noden een temperend effect. Premier Zhu Rongji heeft, het yen-teken in de ogen, net in Japan een glimlach-offensief afgesloten. De Japanners hebben terug geglimlacht. Maar met een oosterse glimlach kun je nooit weten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden