Analyse Chili

Chili trekt stekker uit twee internationale topconferenties vanwege onrust

Een demonstrant beklimt een politievoertuig in Valparaiso, Chili. Beeld REUTERS

Met een zelden vertoond gebaar heeft Chili woensdag op het laatste moment een streep gezet door twee historische topontmoetingen. Die hadden het Zuid-Amerikaanse land internationaal in de schijnwerpers moeten zetten. Door het massale volksprotest zit behalve de Aziatisch-Pacifische top ook de klimaatconferentie van de Verenigde Naties zonder gastheer.

De Chileense president Sebastián Piñera spreekt in een reactie van ‘een hele moeilijke beslissing, een besluit dat ons veel pijn doet’. Desondanks heeft ‘het herstellen van de openbare orde’ nu prioriteit. De afgelastingen zijn een uiterst gevoelige nederlaag voor Piñera. Hij wilde zijn land de komende weken aan de wereld presenteren als een economisch succesverhaal. Een oase van rust en stabiliteit in het roerige Latijns-Amerika.

Braafste jongetje

Na bijna twee weken van demonstraties, rellen en brandstichtingen is van dat imago weinig meer over. Wat begon met acties van scholieren tegen een verhoging van de prijzen voor de metro, heeft zich ontwikkeld tot een breed volksprotest tegen de sociaal-economische toestand in het land. Daarbij zijn minstens twintig doden en honderden gewonden gevallen. De Chileense politie heeft zeker zevenhonderd arrestaties verricht.

Chili gold na de bloedige machtsgreep van Augusto Pinochet in 1973 als het braafste jongetje van de neoliberale klas. Het beleid van deregulering en privatisering, ingefluisterd door economen van de roemruchte ‘Chicago School’, leidde volgens voorstanders tot welvaart. Maar het heeft ook de kloof tussen arm en rijk doen groeien. De inkomensongelijkheid in Chili behoort tot de extreemste binnen de Oeso, de club van welvarende landen. De kosten voor onderwijs en openbaar vervoer zijn hoog. Het ongenoegen daarover komt nu tot uitbarsting.

In een poging de schade te beperken heeft de Chileense regering een reeks sociale hervormingen aangekondigd. Ook zijn meerdere ministers de laan uitgestuurd. Die concessies lijken de volkswoede niet te temperen. Voor het eerst sinds de dictatuur rijden er weer tanks door de straten van de hoofdstad Santiago. In plaats van het buitenland zijn sprookje te tonen, en op die manier extra toeristen en bedrijvigheid te lokken, slaat de conservatieve miljardair Piñera nu een modderfiguur.

Handelsoorlog

Daarbij is Chili niet het enige land dat in de greep is van volksoproer. Van Libanon en Irak tot Indonesië gaan boze burgers de straat op. Met de annulering van twee topontmoetingen dringt die hete herfst van 2019 nu ook door tot de agenda’s van de wereldleiders.

Zo zouden op de zogenoemde Apec-top, van landen rond de Grote Oceaan, ook de Amerikaanse president Donald Trump en de Chinese leider Xi Jinping elkaar ontmoeten. Hun landen zijn verwikkeld in een handelsoorlog die de mondiale economische groei bedreigt. Sinds kort klinkt optimisme over een mogelijke wapenstilstand. China gaat in dat geval miljarden extra uitgeven aan Amerikaanse landbouwproducten. In ruil schorten de Verenigde Staten dan een nieuwe ronde importtarieven op. De hoop was dat zo’n handelsdeal-light tijdens de topontmoeting in Chili getekend kon worden. Dat gaat niet gebeuren, maar de Amerikaanse regering laat desondanks weten op korte termijn een akkoord na te streven.

Per zeilboot

Naar de klimaattop is zo mogelijk nog reikhalzender uitgekeken. De belangrijke conferentie zou plaatsvinden van 2 tot 13 december. ‘Santiago’ moest de puntjes op de i zetten na ‘Parijs’. In dat akkoord van 2016 is afgesproken de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graad. Dat doel raakt steeds verder uit zicht. Afgevaardigden uit 190 landen moeten nu nadere afspraken maken over hoe die fraaie klimaatbeloften alsnog werkelijkheid kunnen worden.

Eigenlijk zou Brazilië gastheer zijn. Na de uitverkiezing van de klimaatsceptische president Jair Bolsonaro ging dat niet door. De vraag is welk ander land in amper één maand tijd zo’n grote internationale conferentie met tienduizenden bezoekers kan organiseren. De Verenigde Naties lieten woensdag weten ‘alternatieve opties’ te onderzoeken. Mogelijk komen ook de eigen hoofdkwartieren, bijvoorbeeld in Bonn, New York of Genève, in aanmerking.

Voor enkele tientallen jonge klimaatactivisten zijn de druiven hoe dan ook zuur. In plaats van een CO2-uitstotend vliegtuig te nemen naar Chili, stapten zij al begin oktober in Nederland op de zeilboot. De bedoeling was dat hun driemaster half november in Brazilië zou aankomen. Van daaruit ging de reis per bus verder naar de Chileense hoofdstad.

In Santiago: ‘Geld kan beter naar bevolking’

Natuurlijk wist zij woensdagochtend het nieuws als een van de eersten. Paula, de vrouw in de kleine krantenkiosk aan de rand van het trottoir, tikt tegen haar mobieltje: ‘Hiermee volg ik de hele dag wat er gebeurt. En ’s avonds kijk ik het terug op televisie. Met de kranten die ik hier verkoop, kan ik het nog eens rustig nalezen.’ 

Was zij verrast dat haar regering besloot twee grote internationale conferenties, de Aziatische-Pacifische top en de klimaatconferentie, af te gelasten? ‘Helemaal niet’, zegt Paula. ‘De gasten die zouden komen, zouden nu misschien helemaal niet veilig zijn. Maar wat ik nog belangrijker vind: het vele geld dat de regering hiervoor zou uitgeven, kan ze beter voor de eigen bevolking besteden.’ 

Dat president Piñera en zijn ministers zich zullen schamen voor de nationale en internationale vernedering die de afgelastingen hun brengen, vindt Paula juist een goede zaak. ‘Ze moeten zich nog veel dieper schamen. Nu hopen ze misschien dat zij bij ons weer in een goed blaadje kunnen komen. Maar niets ervan. Wij gaan door met de protesten. Morgen ook. Overmorgen ook. Net zo lang als maar nodig is.’

Meer lezen over de onrust in Chili:

In het ooit zo rustige Chili gaan tienduizenden burgers de straat op. Wat is er aan de hand?

Lees hier hoe de voormalige kinderoppas van verslaggever Margriet Oostveen in een klimaatactivist veranderde - en nu per zeilboot onderweg is naar Chili voor de afgelaste VN-klimaattop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden