ProfielGabriel Boric

Chili’s jongste en progressiefste president ooit zegt het neoliberalisme vaarwel

Gabriel Boric, 35 jaar oud, is de nieuwe president van Chili.  Beeld Marcelo Hernandez / Getty
Gabriel Boric, 35 jaar oud, is de nieuwe president van Chili.Beeld Marcelo Hernandez / Getty

Hij is te jong en onervaren voor het presidentschap, zei Gabriel Boric vorig jaar nog. Toch liet hij zich overhalen om mee te doen aan de verkiezingen, en versloeg hij zondag de extreem-rechtse José Antonio Kast in de strijd om het hoogste ambt.

Joost de Vries

Eén uitspraak uit de campagne van Gabriel Boric zegt alles over het het kantelpunt waarop Chili zich bevindt. ‘Als Chili de wieg was van het neoliberalisme, zal het ook zijn graf zijn’, zei hij toen hij in juli op overtuigende wijze de voorverkiezingen van de linkse partijen won.

Het Zuid-Amerikaanse land dat door dictator Pinochet een vrijemarkteconomie werd opgelegd, krijgt een president die alleen al in zijn uiterlijk radicaal anders is dan de keurige centrum-rechtse en -linkse politici die sinds het einde van de dictatuur in 1990 het land bestuurden. Pas tijdens de campagne liet hij zijn wilde haren en baard door een kapper temmen en bedekte hij zijn getatoeëerde armen onder een overhemd en jasje.

Zondag versloeg de afstammeling van Kroatische immigranten met ruim 55 procent van de stemmen zijn extreem-rechtse opponent José Antonio Kast. In maart volgend jaar treedt hij aan, Boric is dan net 36 jaar, Chili’s jongste president ooit.

In Punta Arenas vieren ze de overwinning van Gabriel Boric. Beeld Reuters
In Punta Arenas vieren ze de overwinning van Gabriel Boric.Beeld Reuters

Bevoorrechte jeugd

Boric groeide op in een beschermde omgeving, op meer dan 2.000 kilometer van hoofdstad Santiago, in een groot huis met uitzicht op het water van de Straat van Magellaan. Zijn ouders – zijn vader is ingenieur bij het staatsoliebedrijf en actief lid van de christen-democratische partij, zijn moeder is huisvrouw, overtuigd katholiek en actief vrijwilliger – stuurden de jonge Boric naar de elitaire privéschool The British School.

Zijn linkse ideeën komen niet uit de modder van het boerenland of de diepten van Chili’s mijnen, maar vormden zich als reactie op een bevoorrechte jeugd, schrijft de Chileense nieuwssite Interferencia in een profiel. Al kreeg hij ook overtuigingen mee van zijn vader, die toen Gabriel peuter was pamfletten verspreidde tegen Pinochet.

De 9-jarige Boric schreef aan zijn klasgenoten in een poging klassenhoofd te worden: ‘Als je op mij stemt alleen omdat we vrienden zijn, stem dan niet op mij.’

Eenmaal rechtenstudent aan de Universiteit van Chili in Santiago stortte Boric zich in de linkse studentenbeweging en groeide uit tot leider van grote protesten tegen ongelijkheid en voor gratis onderwijs. In die tijd verwierf hij landelijke bekendheid als de progressieve jongeling met de wilde baard. Sinds 2014 zette hij de linkse strijd voort als parlementariër en smeedde nieuwe linkse bondgenootschappen in de verzuilde Chileense politiek.

Protestgeneratie

De politicus Boric kwam voort uit Chili’s nieuwe protestgeneratie en wordt nu hun president. Hij vertegenwoordigt jonge Chilenen die opgroeiden in democratische tijden, maar nog steeds moeten leven met de erfenis van de dictator.

Toegang tot de beste zorg, het beste onderwijs en een goed pensioen is in Chili voorbehouden aan de elite. Terwijl de twintig jaar oudere Kast, een broer van een minister van Pinochet, de generaal prees voor de welvaart die diens vrijemarkteconomie Chili had gebracht, beloofde Boric deze geïnstitutionaliseerde ongelijkheid te zullen ontmantelen.

Behalve een progressieve president hebben de jongerenprotesten ook tot een referendum geleid over een nieuwe grondwet. De tekst wordt momenteel geschreven door een commissie met een inheemse voorzitter, en zal naar verwachting de rechten van de lhbti-gemeenschap en etnische minderheden verankeren – geheel in lijn met het Chili dat Boric voorstaat.

Progressieve koers

Amper een jaar geleden zei Boric dat hij zichzelf nog geen president zag worden. Hij was te jong en te onervaren, vond hij. Toch liet hij zich op het laatste moment overhalen mee te doen aan de verkiezingen. In een peiling zei toen 2 procent op hem te zullen stemmen.

Maar tijdens de voorverkiezingen boekte hij een verrassend ruime zege. Plots kreeg Boric met zijn gematigder linkse koers, progressief maar niet revolutionair, een miljoen stemmen. Op rechts gebeurde het tegenovergestelde, daar scoorde de uiterste flank het best.

Gabriel Boric laat zijn tatoeages zien. Beeld ANP / AFP
Gabriel Boric laat zijn tatoeages zien.Beeld ANP / AFP

Dus stond Boric zondag tegenover José Antonio Kast, een ultraconservatieve Pinochet-bewonderaar die in de eerste ronde meer stemmen haalde dan hij.

Niet graven, maar scheppen

Sinds hij en Kast overbleven, schoof Boric op sociaal-economisch terrein naar het midden. Hij is nog steeds van plan een graf te graven voor Pinochets economische ideeën, maar heeft de graafmachine verruild voor een schep. De belofte van geleidelijkheid leverde hem de afgelopen weken brede politieke steun op en een klinkende zege. Maar op een ander vlak heeft hij geen millimeter toegegeven: Chili móét volgens hem progressief worden.

Een greep uit zijn overwinningsspeech. Over kinderen: ‘Zij dromen van een groen Chili, een liefdevol Chili, een land dat de natuur beschermt.’ Over vrouwen: ‘Jullie kunnen op ons rekenen, jullie zullen hoofdrolspelers zijn in onze regering.’ Over lhbti’ers: ‘Jullie zagen de weinige rechten die jullie hebben verworven bedreigd in deze campagne (van Kast, red.). Deze regering zal zich ervoor inzetten dat de discriminatie en het geweld stopt.’ Pas daarna sprak hij over economische en sociale ontwikkeling die ‘iedere Chileen’ moet bereiken.

Hij is er zich als 35-jarige van bewust, zei hij, dat de geschiedenis niet bij hem begint. ‘Ik voel me een erfgenaam van de mensen die onvermoeibaar hebben gevochten voor sociale rechtvaardigheid, voor democratisering, voor het opkomen voor mensenrechten en de bescherming van vrijheden.’

Drie tatoeages van Boric

Chili’s nieuwe president Gabriel Boric heeft onder andere een vuurtoren bij nacht op zijn onderarm. ‘Een eenzame vuurtoren tussen de mysterieuze zeeën van zuidelijk Patagonië. Hier ga ik op een dag wonen, in de tussentijd woont hij bij mij.’

Op zijn borst staat een lenga, een beukenboom uit zijn geboortestreek Magallanes in het zuiden van Chili. ‘Een boom die wordt gekamd door de wind.’ Ook het logo van zijn campagne werd een Zuid-Chileense boom.

Zijn volgende tatoeage laat hij zetten als hij het presidentieel paleis verlaat, zei Boric.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden