Chemo tegen geniepige kanker

Snijden en bestralen waren tot nu toe de twee mogelijkheden om een hersentumor te bestrijden. Daar is nu een nieuwe chemotherapie aan toegevoegd....

Door Marc van den Broek

Meestal heeft neuro-oncoloog dr. Martin van den Bent geen hoopvolle boodschap voor de patien die in zijn spreekkamer plaatsnemen. Als ze een primaire tumor hebben die niet of nauwelijks reageert op chemotherapie, hebben ze hooguit nog negen tot twaalf maanden te leven.

'Deze vorm van kanker heeft van de slechtste prognoses', zegt hij. 'Net als bij een in de hersenen uitgezaaide longkanker hebben we de patien weinig te bieden.' De vooruitgang die bij de behandeling van andere vormen van kanker is geboekt, is aan de hersentumor grotendeels voorbij gegaan.

Van den Bent is de laatste maanden iets optimistischer geworden. Hij is net terug van een groot kankercongres in New Orleans waar onder grote belangstelling een onderzoek is gepresenteerd naar de behandeling van primaire hersentumoren. De Rotterdamse neurooncoloog heeft meegewerkt aan de studie.Grofweg zijn er twee vormen van een primaire hersentumor, een kankergezwel dat in het hoofd ontstaat en dus niet is uitgezaaid vanuit een ander orgaan. Jaarlijks overkomt dit duizend Nederlanders. Om het simpel te houden: de ene vorm reageert goed op een behandeling met medicijnen en de andere vorm niet. Deze laatste vorm van kanker komt voor bij jaarlijks ongeveer zeshonderd personen.

Met weinig verwachtingen begon de neuro-oncoloog aan een groot Europees-Canadees onderzoek waarin de combinatie van een nieuwe, dagelijks toe te dienen chemotherapie tijdens de bestraling werd beproefd. 'Ik verwachtte er niet veel van, maar je probeert alles wat mogelijk is.'

En er kwam wat uit, konden de onderzoekers aan de 25 duizend congresgangers vertellen. De patien leefden iets langer, maar vooral op de wat langere termijn waren de cijfers spectaculair. Tot nu toe was twee jaar na de diagnose nog 10 procent van de patien in leven, maar door de combinatiebehandeling met chemo steeg dat tot 26 procent.

Het nieuws bereikte de Amerikaanse kranten. 'Het eerste onderzoek dat een duidelijk positieve uitkomst heeft voor hersentumoren in dertig jaar', wordt Van den Bent geciteerd door het persbureau AP. 'Dit is een geweldige dag.'

Terug in Rotterdam is het Amerikaanse optimisme iets getemperd. Eerst moeten de bevindingen worden gepubliceerdin een wetenschappelijk tijdschrift, zodat iedereen de resultaten kan zien en bekritiseren. De onderzoeker mag niet alle grafieken meegeven, maar Van den Bent laat ze zien, hangende de publicatie later dit jaar, waarschijnlijk in het toonaangevende New England Journal of Medicine.

Ook plaatst de neuroloog kanttekeningen. Hij wil de patien met agressieve hersentumor (multiforme glioblastoma) niet te veel hoop geven. 'We kunnen de ziekte niet genezen', benadrukt hij.

De patien bij wie de diagnose van de geniepige kanker is gesteld, worden meestal wbehandeld. 'Je hebt niet veel te bieden, maar de periode van leven die je nog hebt, hoe weinig het ook is, wordt gewaardeerd.' De behandeling tot nu toe is het zo goed en kwaad als dat kan operatief verwijderen van de tumor en de plek daarna bestralen.

'Een tumor in de hersenen is buitengewoon lastig te behandelen', verzucht Van den Bent. 'Het verwijderen van de tumor is niet eenvoudig, omdat je in de hersenen snijdt. De chirurg moet voortdurend de afweging maken of er niet te veel lichaamsfuncties verloren gaan.'

Om die reden worden patien met een hersentumor vaak lokaal verdoofd, zodat ze tijdens de operatie gevraagd kan worden een hand op te tillen of hardop te tellen. De chirurg kan het effect van de operatie in de hersenen meteen zien.

Maar dan nog is de operatie nooit erg bevredigend. 'Bij een hersentumor heb je altijd tot centimeters van de tumor kankerhaardjes', zegt Van den Bent. 'Die kun je niet allemaal weghalen. Er is altijd nabehandeling nodig.'

Die behandeling bestaat bij de agressieve variant alleen uit bestraling. Dertig, vijfendertig keer komen de patien naar het ziekenhuis. 'Het is een enorme belasting', weet de neuroloog, 'maar als je niet bestraalt, zijn de patien meestal binnen vier maanden dood. De overleving na bestraling stijgt tot gemiddeld negen waalf maanden.'

Ook bestralen is lastig. Het vernietigen van kankercellen betekent een ernstige aantasting van de hersenen. Ook hier moet een moeilijke afweging worden gemaakt. De neurologen maken onderscheid bij de behandeling. Jongere patien, onder de zestig jaar, met een goede conditie kunnen meer aan dan een oudere pati met een slechte gezondheid.

De Rotterdamse neuroloog is opgelucht over de uitkomst van zijn onderzoek dat een nieuw soort chemotherapie (Temozolomide) toch enig vat heeft op de kankercellen. Aan het onderzoek deden 573 patien mee die zijn behandeld in 85 centra, waaronder vijf in Nederland.

Hij verwacht dat deze werkwijze spoedig standaard wordt. 'We doen het al en soms krijg ik telefoontjes van artsen in andere ziekenhuizen die ik dan adviseer het zo te doen. Maar eerst moet het verhaal in een wetenschappelijk tijdschrift staan en dan kunnen de richtlijnen worden veranderd.'

Uiteraard zijn de hersenonderzoekers er nog niet. De primaire hersentumor is raadselachtig. Waarom mensen zo'n gezwel krijgen, is niet duidelijk. Roken, alcoholgebruik en slechte voeding lijken niet bij te dragen aan het ontstaan van een hersentumor. Mogelijk is de aanleg van de ziekte bij de geboorte aanwezig en speelt erfelijke aanleg een rol.

Over wat er in het gezwel gebeurt, bestaat nog geen helder beeld. De hoop van alle kankerdeskundigen is dat ze erachter komen welk eiwit bijdraagt aan de ongebreidelde celdeling. Dat eiwit proberen ze dan met een medicijn stil te leggen. 'Veel patien die zijn uitbehandeld, doen mee aan een experimentele behandeling', zegt Van den Bent. We proberen nieuwe medicijnen uit, vaak op basis van trial and error. We zijn er nog niet. Genezing of het stilleggen van de groei van een hersentumor is nog ver weg.'

Collega-neuroloog dr. Tjeerd Postma van het VU Medisch Centrum in Amsterdam heeft de resultaten van de studie nog niet volledig kunnen bestuderen. 'Maar voor zover ik kan zien, is het een goed opgezette studie met heel interessante uitkomsten.'

Voordat hij een definitief oordeel geeft, wil hij weten wat de kwaliteit van leven is van de patien die langer in leven blijven. Ook is de economische analyse in het kader van de studie nog niet bekend.

Postma weet nog niet of de chemotherapie tijdens de bestraling de nieuwe standaardtherapie wordt. 'Dat valt pas te beoordelen na publicatie van alle gegevens. Voor mij is het heel belangrijk om te weten wat de kwaliteit van leven is. De kwantiteit is niet het enige wat telt.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden