Chemieconcerns profiteren van ratjetoe aan regels

In 2013 kwam de stof perfluoroctaanzuur (PFOA) op de Europese lijst Zeer Zorgwekkende Stoffen. Chemiefabriek DuPont, later Chemours, in Dordrecht gebruikte PFOA om teflon te maken sinds 1970. Vaststellen dat de stof moeilijk afbreekbaar is en schadelijk voor de voortplanting, blijkt ruim veertig jaar te duren.

Aanzicht van Chemours in Dordrecht. Beeld anp

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) stelt dat omwonenden 'in het ongunstigste geval 25 jaar lang' via de lucht chronisch zijn blootgesteld aan een stof waarbij gezondheidseffecten, zoals aan de lever, 'niet zijn uit te sluiten'. Publiceert het RIVM over 25 jaar dezelfde conclusie, maar dan met zoek-vervang GenX voor PFOA?

De wet zegt dat als een installatie 'voor de fabricage op industriële schaal van stoffen door chemische omzetting' nieuw wordt gebouwd, de fabrikant nauwkeurig moet voorspellen welke stoffen zijn fabriek zal uitstoten, in welke hoeveelheden en wat de effecten op het milieu zullen zijn. Denk aan een fabriek waar fosfaat-, stikstof- of kaliumhoudende meststoffen of explosieven worden gemaakt.

De Commissie voor de milieueffect-rapportage beoordeelt die eigen opgave van de potentiële vervuiler. 'Niet op basis van vertrouwen', zegt commissiedirecteur Veronica ten Holder, 'wij controleren actief en in het openbaar de verstrekte informatie.' Worden de normen overschreden, dan komt de nieuwe chemische fabriek er niet. Vergelijk het met de moeite die een medicijnfabrikant vooraf moet doen om een geneesmiddel geaccepteerd te krijgen.

Bedrijfsgeheim

Als, zoals met PFOA, pas na vele jaren blijkt dat een stof achteraf niet had mogen worden gebruikt, dan gaat die medicijnvergelijking niet meer op. Dan is een clubje provinciale milieuambtenaren opeens geen partij meer voor een multinational met zijn diepe zakken. Zo'n dienst heeft soms maanden nodig om aanvragen rondom vergunningen van chemische giganten te beoordelen en te beantwoorden. Complicatie daarbij kan dan ook nog zijn dat de aanvraag vertrouwelijk moet worden behandeld omdat de gebruikte chemische stoffen behoren tot het bedrijfsgeheim.

Of die stoffen in Nederland wel of niet door de beugel kunnen, is evenzeer ingewikkeld, schrijft het RIVM op zijn website. Er zijn tal van Europese lijsten, verdragen en wetten op grond waarvan een chemisch bedrijf het gebruik of de uitstoot van stoffen die een ernstig risico vormen voor mens en milieu moet staken of verminderen. Die lijsten van Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) spreken elkaar tegen en worden door verschillende landen verschillend geïnterpreteerd. Daar weten internationaal opererende bedrijven wel raad mee.

Bovendien kan een stof op ZZS-lijst staan, maar zolang de concentraties ervan in voeding en drinkwater laag genoeg zijn, mag een chemische fabriek die zorgwekkende stoffen gewoon gebruiken. En wat de lucht betreft: sinds 1 januari dit jaar moet de Nederlandse Emmissierichtlijn Lucht (NeR) voorkomen dat ZZS'en in de lucht komen. Maar die NeR heeft dan weer geen formele wettelijke status.

Wat de zaak nog ingewikkelder maakt, is dat uiteenlopende organisaties toezien op naleving van de regels en vergunningseisen. Omgevingsdienst, gemeente, provincie, waterschap, Rijkswaterstaat en Inspectie Sociale Zaken kunnen elkaar behoorlijk in de weg lopen, is de waarschuwing van Tweede Kamerleden van PvdA en SP aan staatssecretaris Dijksma (PvdA) van Milieu. Eén partij zou de regie moeten voeren, vinden ze.

Volgens de bewindsvrouw bewijzen al die verschillende betrokken organisaties juist dat ze goed kunnen samenwerken. 'Zowel bij de vergunningverlening als bij de inspectie.' Buiten dat is elk bedrijf dat met risicovolle stoffen werkt verplicht informatie te leveren over dat risico. 'Als deze gegevens niet geleverd worden, kan hier handhavend tegen opgetreden worden.'

Eigenlijk, zo stelt Dijksma in antwoord op de bezorgde Kamerleden, is het met die zeer zorgwekkende stoffen doodsimpel. Als er milieuschade is, komen de kosten voor rekening van de vervuiler. 'Een vergunning bewerkstelligt immers niet dat de verantwoordelijkheid voor het milieu overgaat van het bedrijf naar de overheid.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden