MONDIALISERING

Check duurzaamheid producten met nieuw app

Duurzaamheid telt, voor consument en bedrijf. Met de app van Questionmark kun je zien hoe duurzaam duizenden producten in supermarkten zijn. Bedrijven werken er graag aan mee.

Een Amsterdamse vestiging van de duurzame supermarkt Marqt. Beeld Marcel van den Bergh

Een schap vol chocoladepasta's. Er is goedkope en dure, er is bruine en bruinwitte, er zijn diverse merken, de een is biologisch, daar staat een fairtrade.

Voor elke consument die niet alleen let op prijs en kwaliteit maar ook op duurzaamheid is dit soort afwegingen een kwelling. Hoe veel dierenleed zit er in deze kaas, of dat varkensgehakt? Hoe zwaar heeft het milieu eronder te lijden gehad?

Op de eerste verdieping van een voormalig gasflesvulstation in Amsterdam-Noord, waar je de zon in het IJ kunt zien schijnen, zetelt Questionmark, een organisatie die de consument wil helpen met al die vragen. Wie de app Questionmark op zijn telefoon heeft staan, kan van duizenden producten streepjescodes scannen en krijgt dan te zien hoe duurzaam dat product is.

Vier duurzaamheidskenmerken

Informatie over milieuprestaties van die producten stonden er al geruime tijd op, die over dierenleed ook. Sinds kort wordt ook berekend hoe veel mensenleed er in een potje pasta gaat. Van steeds meer producten, zegt directeur Charlotte Linnebank, te beginnen in de supermarkt, zal worden berekend hoe het is gesteld met de vier duurzaamheidskenmerken: milieu, dierenwelzijn, gezondheid. Én mensenrechten. Alleen al voor de mensenrechten werken de vijf researchers van The Questionmark met een databank waarin van 80 landen, uitgesplitst naar 57 bedrijfstakken over 111 indicatoren is vastgesteld wat de score is. Een spreadsheet met een half miljoen cellen.

Questionmark, uit de startblokken geholpen met 7,5 miljoen euro van de Postcodeloterij, is niet de enige organisatie die duurzaamheid per product uitrekent. Voor wie CO2- emissie geen schande is, maar een score in een databank. Net als afwezigheid van vakbondsrechten in de cacaopluk, het rooien van tropisch woud of het couperen van varkensstaarten.

Vijf jaar geleden ging in betrekkelijke stilte The Sustainability Consortium (TSC) van start. TSC is veruit de grootste in zijn soort, zegt Koen Boone, directeur van het Europese deel (en adviseur van Questionmark). Ga maar na: TSC werkt wereldwijd en omvat veel meer productcategorieën dan enig ander systeem. Zowat alles wat in de supermarkt ligt, maar ook computers, fietsen, autobanden, potloden en ledlampen. Allemaal doorgemeten op volgens wetenschappers essentiële sociale- en milieuvragen.

Product van bedrijfsleven

Voor TSC was geen Postcodeloterij nodig. Het systeem werd opgezet door het bedrijfsleven zelf, door enkele ngo's en een honderdtal van de grootste bedrijven, zoals Disney, Bayer, Cisco, Ahold, Coca-Cola, Unilever en Mars. Dat, zegt Boone, zijn ook de gebruikers van het systeem. Zij willen weten hoe het zit met de CO2-emissie, de mensenrechten en de dierenrechten. Natuurlijk om zich te onderscheiden van de concurrent, maar ook om te voorkomen dat ze een of andere ngo op hun dak krijgen. Want dat betekent altijd hoge kosten en veel gedoe.

En bovendien: het bedrijfsleven wordt overspoeld met vragenlijsten. Van overheden, milieuorganisaties, keurmerken, van beleggers ook. En telkens zijn de vragen grotendeels dezelfde, doch net een beetje anders. Veel liever zou het de bedrijven zijn als ze minder van die lijsten krijgen, en als alle informatie de zelfde vorm heeft. Zodat het vergelijkbaar is.

Miljoenen producten zitten er inmiddels in TSC's databank. Nee, voor consumenten is de informatie niet bestemd: zij is voor het bedrijfsleven zelf. Maar dat is ook de plek waar de besluiten worden genomen. Alleen al de honderd leden van TSC hebben bij elkaar een omzet van 2.000 miljard dollar (1.639 miljard euro) . En dan zijn er nog honderden bedrijven die het recht hebben gekocht om van de databank gebruik te maken; die zetten bij elkaar een veelvoud om van dat bedrag. Als al die duizenden miljarden aan inkopen een beetje duurzamer worden, dan is het effect echt wel wat groter dan wanneer de buren fairtradekoffie zouden gaan drinken.

Nuttige aanvulling

Maar dat inkopers van bedrijven nu weten hoe duurzaam elk product is, maakt producten in de winkel toch niet duurzamer? Klopt, zegt Boone, maar er zijn wel mechanismen die dat bevorderen. Sommige bedrijven, zegt hij, stimuleren hun inkopers duurzamer in te kopen. Die inkopers krijgen niet alleen een bonus als ze goedkoper inkopen, maar ook als ze dat duurzamer doen. Dat kan nu, omdat duidelijk is wat 'duurzaam' betekent.

En kijk wat Walmart doet, 's werelds grootste winkelketen. Die gaat in zijn winkels binnenkort producten aanprijzen in de trant van 'Dit is een van de tien duurzaamste shampoos in deze winkel'. En reken maar dat shampoofabrikanten daar bij willen staan.

Binnenkort gaat Albert Heijn experimenteren met TSC, samen met Rabobank en boerenorganisatie ZLTO. Het ministerie van Economische Zaken draagt bij aan de kosten. Gesprekken met vier andere supermarktketens lopen al.

Is er nog wel een rol weggelegd voor zoiets als Questionmark? Jawel, zegt Boone; het is een nuttige aanvulling. Heel verstandig om die informatie ook aan de consument ter beschikking te stellen. 'Want uiteindelijk werkt het alleen als de consument druk blijft uitoefenen op de producenten en winkelconcerns.'

Maar over TSC wordt hij bijna lyrisch. Dat koppelt informatie over duurzaamheid direct aan de marktvraag van bedrijfsinkopers. 'Dat is echt het krachtigste instrument dat ik ooit heb gezien om duurzaamheid te bevorderen.'

Winkelaars in de rij bij de Walmart tijdens Black Friday, 27 november 2014. Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.