Chavez wil heel arm Latijns-Amerika redden

De Venezolanen hebben gesproken: Hugo Chavez zal een tweede ambtstermijn als president dienen. Hij kreeg volgens voorlopige tellingen bijna 60 procent van de zondag uitgebrachte stemmen....

'HUGO, NIETS of niemand zal je nu meer tegenhouden.' Dat zei Cuba's Fidel Castro zondag tegen president Hugo Chavez. Het telefoongesprek met Havanna werd live uitgezonden op de Venezolaanse radio. Dat Hugo Chavez (46) en de bejaarde guerrillacommandant een innige vriendschap koesteren, is bekend. Beiden bewonderen elkaar. Ze hebben ook veel gemeen.

Beiden zijn autoritaire militairen en denken als militairen met een duidelijk vijandbeeld. Net als Castro gelooft ook Chavez in de alliantie van militairen met het volk. Dat is wat hij 'directe' democratie noemt. En directe democratie heeft geen behoefte aan controle op de uitvoerende macht.

Evenals Castro houdt ook Chavez van een stevige ruzie en oreert hij makkelijk zes uur of meer voor de vuist weg in het parlement. En Chavez, een ex-luitenant-kolonel, laat zich graag net als Castro en Che 'comandante' noemen.

Chavez onderstreept evenwel dat hij niet gelooft in het communisme als methode of idee. Het Venezolaanse antwoord op 'de ramp' die het neoliberalisme, het kapitalisme en ook de mondialisering in zijn ogen zijn, is de 'Bolivariaanse revolutie'. De held van zijn revolutie (Simon Bolivar) zocht Chavez in de historie van zijn land. Maar de Bolivariaanse revolutie wordt verder van dag tot dag uitgevonden . Het bestuur van Chavez kenmerkt zich namelijk door veel improvisatie en chaos.

Zijn plannen, documenten en toespraken zijn een mix van nationalisme , regionalisme , humanisme, mystiek , katholicisme, militarisme, ecologie en feminisme, en dat alles overgoten met veel revolutionaire saus. Voortdurend heeft Chavez het over 'hard werken' en 'de lange weg' die hij en de Venezolanen te gaan hebben. Hij ziet zichzelf niet alleen als de leider van de armen in Venezuela, maar als leider van de armen in heel Latijns-Amerika. Waar komt zoveel geestdrift en energie vandaan?

Haat is vermoedelijk een drijfveer. Hugo Chavez werd geboren in de provincie Barinas, in een dorp aan de rivier met drie onverharde straten. Zijn ouders waren onderwijzers, progressief en gepolitiseerd. Chavez werd vaak uitgescholden voor 'afstammeling van een moordenaar' omdat zijn overgrootvader een guerrillero was geweest. Als enige uit het dorp ging hij naar het lyceum .

Als 14-jarige opteerde hij voor een opleiding als beroepsmilitair. Voor armen is het leger de manier om hogerop te komen. Hugo had nog een reden: de baseballtrainers in het leger waren goed. Het was zijn droom baseballprof te worden.

In het leger had Chavez veel succes . Zijn mannen gingen voor de parachutecommandant door het vuur. Via zijn broer, die ook militair was , kwam Chavez bij de revolutionaire groep die in 1992 probeerde de corrupte president Perez uit het paleis te verwijderen. De coup mislukte, volgens zijn ex-medestrijders mede omdat Chavez het niet over zijn hart kon verkrijgen om militairen dood te schieten.

Chavez kreeg één minuut op tv om de rebellerende militairen op te roepen zich over te geven. Die ene minuut maakte hem beroemd en geliefd. Het is tot de dag van vandaag de basis van zijn populariteit. De Venezolanen zagen een man die zijn kameraden lof toezwaaide en deemoedig schuld bekende. Vooral dat laatste was ongekend in het milieu van machthebbers en baasjes.

Chavez kwam in de gevangenis terecht, maar ook daar werd hij aanbeden. Niet de gevangenisdirecteur maar 'el comandante' was vanwege zijn moreel gezag de baas. Na twee jaar kregen Chavez en de andere coupleiders gratie en in 1998 won Chavez met gemak de verkiezingen.

Zijn vrienden en medewerkers roemen zijn menselijkheid en verbazingwekkende energie. Hij is een workaholic die om twee uur 's nachts in staat is een vergadering bij elkaar te trommelen en om zes uur weer in het vliegtuig zit om een ziekenhuis in de provincie te bezoeken. Achter de microfoon of op een podium is Hugo Chavez de ceremoniemeester die grapjes maakt, zingt, predikt en de stoere macho uithangt die zijn vrouw waarschuwt dat zij 'vanavond een beurt zal krijgen'.

De president heeft veel van een televisiedominee die morele lessen geeft. De toon is bij voorkeur joviaal. Zijn hartelijkheid werd zijn handelsmerk. Het kost vooral arme Venezolanen daarom geen moeite zich te identificeren met hun president die zo weinig president is. Hij is zoals zij zichzelf graag zien, een hartelijke Caribiër.

Zijn gif bewaart de president voor de vijanden met wie hij confrontaties zoekt: de kerk, de vakbonden, de (nog) vrije media, de politici en de rijken. Zondag avond, nadat de president zich voor herkozen had verklaard, waarschuwde hij de rijken. 'Zij zitten nu te trillen. Want niemand komt hen nu meer te hulp.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden