Charmeurs met neus voor zaken

Het op drie na grootste autohandelshuis van Europa huist sinds oktober 2009 in een vliegdekschipachtig gebouw in Almere. Huize De Salentein in Nijkerk, een uit de hand gelopen herenboerderij met kasteelachtige pretenties, was na bijna twintig jaar te krap geworden voor het hoofdkantoor van Pon Holdings. Vanuit het nieuwe zenuwcentrum kan de onderneming in alle rust verder uitdijen.


In alle rust, want Pon houdt niet van publiciteit. Pon-directeuren poseren niet voor persfoto's en geven geen interviews. De enige bedrijfswoordvoerder heeft maar één tekst: 'geen commentaar'. Journalisten worden al sinds de Tweede Wereldoorlog de deur gewezen. De naam Pon zal daarom bij weinig mensen een belletje doen rinkelen.


Even voorstellen dan maar. Pon is met een marktaandeel van 18 procent veruit de grootste auto-importeur van Nederland. Het bedrijf is de officiële Nederlandse importeur van de personenauto's van Volkswagen, Audi, Seat, Skoda en Porsche. Pon is tevens de op een na grootste Nederlandse autodealer (het bedrijf zit de Stern Groep op de hielen) en heeft op de markt voor leaseauto's een marktaandeel van ruim 34 procent.


Pon importeert tegenwoordig ook heftrucks en tractoren, vrachtwagens en bussen van MAN, Continental-banden, Caterpillar-grondverzetmachines en afvalrecyclingmachines van Komptech. Het concern levert ook diesel- en gasmotoren aan de scheepvaart, tuinbouw en oliemaatschappijen. Andere belangrijke bedrijfspoten zijn financiële dienstverlening en investeringen in grond en vastgoed.


De autohandel is goed voor 60 procent van de omzet van 4,5 miljard euro (cijfer 2009). Het bedrijf heeft 11.000 werknemers en ruim 250 vestigingen in twaalf landen. In Nederland telt Pon 6.000 medewerkers. Alle aandelen van Pon Holdings zijn in handen van de familie Pon. Met een geschat vermogen van 1,6 miljard euro schaalde Quote de Pons onlangs in op plaats 9 van de lijst van vijfhonderd rijkste Nederlanders.


Grondlegger van de Pon-dynastie is de Amersfoorter Mijndert Pon. In 1895 neemt hij op 21-jarige leeftijd de winkel in huishoudelijke artikelen van zijn ouders over. Hij breidt die uit met een handel in naaimachines en later ook fietsen. In 1920 begint hij met de invoer van auto's. In 1931 wordt in Amersfoort Pon's Automobielhandel opgericht.


Mijnderts zonen Ben en Wijnand bouwen het bedrijf in de jaren dertig verder uit. De grote doorbraak van Pon op de automarkt is aan Ben te danken. Ben Pon onderhoudt goede contacten met de Duitsers, die dan werken aan de ontwikkeling van de Volkswagen Kever.


Ben Pon ziet wel wat in de eerste betaalbare auto voor de gewone burger. Hij krijgt van Volkswagen-patriarch Ferdinand Porsche in 1938 de belofte dat Pon's Automobielhandel de Nederlandse importeur van de Kever mag worden. De Tweede Wereldoorlog gooit echter roet in het eten. De ontwikkeling van burgerauto's heeft geen prioriteit meer. De VW-fabriek in Wolfsburg wordt ingezet voor oorlogsdoeleinden.


In Nederland weten de Pons hun onderneming goed door de oorlog te loodsen. Ze onderhouden - net als veel andere Nederlandse zakenlieden - vriendschappelijke relaties met de Duitse bezetter. Hoe innig die relaties precies waren, is altijd schimmig gebleven.


In 1947 trekt de flamboyante Ben Pon opnieuw naar Duitsland om het Kever-importeurschap in de wacht te slepen. Nu moet hij echter zaken doen met de Britse autoriteiten, die sinds de oorlog de scepter zwaaien over de Volkswagen-fabriek. Volgens de familielegende begeeft Ben zich in een Brits officiersuniform naar Wolfsburg om de bevelvoerende kolonel te paaien. De aanbevelingsbrieven van het Nederlandse Militaire Gezag die Pon heeft meegenomen, maken waarschijnlijk meer indruk op de Britten dan zijn uniform. Ben keert huiswaarts met het importeurschap op zak.


Tijdens zijn bezoek aan Duitsland tekent Pon in een notitieblokje een ruwe schets van een nieuw model vrachtauto. Een rechthoekige doos op wielen, met voorin de bestuurderscabine, achterin de motor en de laadruimte in het midden. Pons ontwerp vormt de basis voor de Volkswagen Transporter, het beroemde Volkswagenbusje, dat in 1950 voor het eerst van de lopende band rolt. Het VW-busje wordt een wereldwijde verkoophit. Het schetsboekje met Ben Pons krabbelversie is bewaard gebleven. Het is een zorgvuldig gekoesterde bedrijfstrofee.


Ben Pon is een geniaal verkoper, die overloopt van charme. Met deze talenten weet hij de Nederlandse weerzin tegen de 'Hitler-auto' snel te overwinnen. De rol van broer Wijnand is meer die van strenge boekhouder. Als een bok op de haverkist bewaakt hij de bedrijfskas.


In de jaren vijftig verkopen de broers tienduizenden Kevers en groeit hun autohandel als kool. Eind jaren zestig komt de terugslag. De Kever raakt verouderd en Volkswagen heeft geen goede opvolger. Ben Pon senior overlijdt in 1968. Tot 1973 regeert Wijnand in zijn eentje, daarna nemen Bens zonen Wijnand en Mijndert de boel over. De derde generatie trekt het bedrijf uit het dal en breidt de handel uit met vele nieuwe importeurschappen.


Bens middelste zoon en naamgenoot krijgt enige tijd de leiding over de Porsche-import, maar Ben junior scheurt liever in zijn handelswaar dan dat hij die verkoopt. Junior verwerft in de jaren zestig nationale bekendheid als autocoureur. Tijdens zijn racecarrière, die vroegtijdig eindigt omdat Ben na veelvuldige crashes met ernstige rugproblemen kampt, komt hij nooit af van het imago van rijkeluiszoontje dat zich dankzij de centen van pappa een extreem dure hobby kan veroorloven.


Na de racerij werpt Ben zich op het kleiduivenschieten. In die tak van sport wordt Pon afgevaardigd naar de Olympische Spelen van 1972 in München, waar hij in de middenmoot eindigt. In 1988 laat Ben zich door zijn broers en zus Ans uitkopen uit het familiebedrijf.


Mijndert Pon is de laatste Pon die bestuursvoorzitter bij het bedrijf is. Hij stapt in 1990 op. Sindsdien wordt de onderneming geleid door niet-familieleden. Wijnand Pon is nog wel lid van de raad van commissarissen.


De inmiddels bejaarde Pon-broers houden zich nu met heel andere zaken bezig. Bewijs van het opmerkelijke zakentalent van de familie is dat ze alle drie ook weer zeer succesvol zijn met die nieuwe ondernemingen. Wijnand, de jongste (nu 67), bestiert sinds de jaren zestig een spermahandel in het Groningse Garnwerd. Hij is een van de grootste handelaren ter wereld in zaad van zwartbonte stieren, met vestigingen in Nederland, Brazilië, Noord-Amerika en China. Wijnand bezit daarnaast melkveehouderijen in zes landen. Zijn handel vindt plaats onder de toepasselijke naam Koepon.


Ben (74) en Mijndert (79) kweken topwijnen in respectievelijk Californië en Argentinië. Mijndert is een van de grootste grootgrondbezitters van Argentinië en Bens Bernardus-wijnen staan op de menukaart van toprestaurants in de hele wereld.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden