PROFIELTedros Adhanom Ghebreyesus

Charmant en gedreven: Tedros, het gezicht van de internationale strijd tegen corona

World Health Organization (WHO) Director-General Tedros Adhanom Ghebreyesus attends a daily press briefing on COVID-19, the disease caused by the novel coronavirus, at the WHO heardquaters in Geneva on March 11, 2020. - WHO Director-General Tedros Adhanom Ghebreyesus announced on March 11, 2020, that the new coronavirus outbreak can now be characterised as a pandemic. (Photo by Fabrice COFFRINI / AFP)Beeld AFP

Tedros Adhanom Ghebreyesus, de Ethiopische topman van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), maakte een bliksemcarrière en is een van de invloedrijkste figuren in Afrika. Er is ook kritiek.

Waarom gaan mensen dood als we de middelen hebben om ze te redden?

Het is een vraag als deze die de carrière van Tedros Adhanom Ghebreyesus, de Ethiopische topman van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), heeft bepaald. Bij zijn aantreden in juli 2017 beloofde hij zich in te zetten voor de toegang tot gezondheidszorg voor iedereen, ‘ook voor de armste helft van de wereld’. Hij vindt het onbestaanbaar dat vrouwen en kinderen nog steeds onnodig sterven aan infectieziekten of in het kraambed. Alleen een mondiaal publiek zorgstelsel zal de wereld sterker en veiliger maken, zo zei hij eind vorig jaar tegen Time Magazine. ‘We zijn zo sterk als de zwakste schakel.’

Op dat moment was de 55-jarige Tedros nog vooral bezig met de ebola-uitbraak in de Democratische Republiek Congo (DRC), een land met een vrijwel afwezige overheid en publieke zorgsector. Dat zijn woorden twee maanden later door de corona-uitbraak zo profetisch zouden blijken, kon hij toen niet vermoeden.

Deze week verklaarde Tedros vanuit het WHO-hoofdkantoor in Genève de corona-uitbraak tot een pandemie, met als epicentrum het welvarende Europa. Onnodig te vermelden welke rampen ons wachten als de epidemie vat krijgt in landen met zwakke gezondheidssystemen op het zuidelijk halfrond. En daarom mag er nu niet worden getreuzeld, zo sprak Tedros op een persconferentie.

Het virus moet worden ‘opgespoord, geïsoleerd en in zijn verwoestende tocht worden gestopt’. Geen enkel land mag doen alsof het virus niet bestaat of onder controle is. ‘Alle maatregelen zijn nodig, tegelijkertijd, in samenhang. Niet alleen testen, isoleren of quarantaine. Wie nu niet leert van de ervaringen van anderen, maakt een dodelijke vergissing.’

Zwakke schakels

De coronacrisis legt precies die zwakke schakels in het wereldgezondheidssysteem bloot die Tedros had willen adresseren tijdens zijn vijfjarig voorzitterschap van de Wereldgezondheidsorganisatie. De vraag is of hij verder zal komen dan een poging tot het blussen van de brand. Zijn rustige en krachtdadige optreden wordt tot nog toe lovend ontvangen. Vrijwel dagelijks wendt hij zich rechtstreeks tot burgers, op Twitter als @DrTedros en via persconferenties, om ze gerust te stellen en aan te moedigen hygiëne in acht te nemen. De zachtaardige Ethiopiër wordt gezien als charmant, bescheiden en vooral gedreven.

Die gedrevenheid valt terug te voeren op zijn vroegste jeugd, toen zijn jongere broertje stierf aan – waarschijnlijk – de mazelen. In het interview met Time Magazine in zei hij hierover: ‘Ik accepteerde het toen niet en ik accepteer het nu nog steeds niet.’ Tedros voegde daaraan toe dat het oneerlijk is dat een kind sterft aan een bestrijdbare ziekte, alleen maar omdat hij op de verkeerde plek in de wereld is geboren.

Tedros werd in 1965 geboren in Asmara in Eritrea dat destijds een provincie was van Ethiopië. Na zijn studie biologie vertrok hij naar Londen om immunologie en infectieziekten te studeren en schreef zijn proefschrift aan de universiteit van Nottingham. 

Teruggekeerd in Ethiopië maakte hij een bliksemcarrière. Toen hij van 2005 tot 2012 minister van Volksgezondheid was kregen miljoenen Ethiopiërs toegang tot de gezondheidszorg. De moeder- en kindsterfte ging rap naar beneden, net als het aantal doden door malaria, aids, meningitis en tuberculose. Onder zijn leiderschap werden tienduizenden lokale zorgverleners opgeleid en brede vaccinatieprogramma’s opgezet. 

Invloedrijk

Van 2012 tot 2016 was hij minister van Buitenlandse Zaken in Ethiopië. Daarvoor was hij twee jaar voorzitter van het toonaangevende Global Fund to fight Aids, Tuberculosis and Malaria. Binnen de Afrikaanse Unie zet hij zich in voor de zogeheten Agenda 2063, die het continent economisch vooruit moet helpen, en voor het behalen van de Sustainable Development Goals, die de armoede en honger in 2030 uit de wereld moeten bannen. Hij behoort volgens velen tot de invloedrijkste figuren in Afrika.

Toch is er ook kritiek. Zo beging hij een blunder toen hij de Zimbabwaanse oud-leider Robert Mugabe wilde benoemen tot ambassadeur voor de WHO. Critici voerden aan dat de gezondheidszorg in Zimbawe onder Mugabe is verslechterd. Mugabe zelf ging in zijn laatste levensjaren altijd naar Singapore voor zijn vele medische behandelingen. Onder druk moest Tedros deze voordracht terugtrekken. 

Ook wordt gezegd dat hij China te zacht heeft aangepakt door geen kritiek uit te oefenen op het feit dat de corona-epidemie eerst te lang werd ontkend en dat daarna het land met harde hand werd platgelegd. Volgens zijn aanhangers heeft Tedros China juist binnenboord gehaald, waardoor het nu transparant is en meewerkt aan internationele richtlijnen en gegevensuitwisseling. 

Dit is ook de kerngedachte achter Tedros’ droom van een wereldwijd gezondheidssysteem: landen moeten zich mede-eigenaar voelen en niet het idee hebben dat hun iets van hogerhand wordt opgelegd. Aan Tedros nu de ondankbare taak dit diplomatieke kunstje toe te passen om de corona-pandemie een halt toe te roepen. 

Corona-uitbraak in Nederland

Artsen vrezen het ergste: ‘Je schrikt ervan hoe weerloos we zijn’
In enkele dagen is het aantal coronapatiënten enorm toegenomen. In Brabant komen de grenzen van de opnamecapaciteit al in zicht. ‘Het is een reëel scenario dat we binnenkort 80-plussers niet meer kunnen opnemen.’

Waarom gaan de scholen niet dicht? ‘Sommige scholieren zijn juist blij dat de scholen open blijven’
Veel ouders en leerlingen maken zich zorgen dat de scholen gewoon open blijven. Op een aantal scholen in Amsterdam, Baarn en Soest zijn voorlopig wel alle lessen geschrapt. Andere scholen hanteren een strikt anti-snotterbeleid. Intussen zijn er bij ouders veel vragen of ze wel of geen boete riskeren bij schoolverzuim.

Krijgen we het Italiaanse coronascenario? Pas op voor dubieuze grafieken, waarschuwt hoogleraar statistiek
U heeft ze ongetwijfeld gezien: de grafieken waar de curve van het Nederlandse coronaverloop op de Italiaanse curve gelegd wordt. Die curve spiegelt een doemscenario voor: het aantal besmettingen blijft stijgen en steeds sneller bovendien. Maar hoe waarschijnlijk is dit scenario? Hoogleraar statistiek Casper Albers legt uit.

Waarom u, ook met klachten, waarschijnlijk niet meer wordt getest op het virus
De tijd van indammen is voorbij. Ook met uitgebreid testen zijn niet alle coronapatiënten meer individueel op te sporen, zo werd donderdag duidelijk. Wat betekent dat voor een ongeruste patiënt die zich met koorts bij de huisarts meldt? ‘We gaan nu een soort oorlogssituatie in, uitgebreid testen is volstrekt onmogelijk.’

Hoe snel zijn de bedden in het ziekenhuis op door uitbraak van het coronavirus?
Hoeveel ziekenhuisbedden zijn er eigenlijk in Nederland beschikbaar? En belangrijker: hoeveel daarvan zijn geschikt voor coronapatiënten?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden