Charlie Chaplin, voor altijd in de herinnering

Met de slagzin 'Voor een gelukkige en gelijkwaardige mondialisering' zet een Frans filmbedrijf Charlie Chaplin op dvd. Een malle slogan, vindt half Frankrijk....

Adolf Hitler, gespeeld door Charlie Chaplin, dansend met een wereldbol - wie herinnert zich, buiten die hilarische scène, nog meer van The Great Dictator?

Ter opfrissing van het geheugen brengt het Franse productiehuis MK2 binnenkort een dvd uit met daarop een uitstekend gerestaureerde versie van deze speelfilm die samen met Modern Times het meest geëngageerde werk van Chaplin is. Daarnaast is in Frankrijk le Dictateur deze week in tweehonderd bioscoopzalen weer in première gegaan, 62 jaar na de eerste vertoning in New York.

De Franse filmproducent MK2 heeft van de erven Chaplin de wereldwijde rechten op elf lange en zes korte speelfilms verkregen. Ook zijn er op de dvd familie-opnamen te zien, die gevonden zijn op banden in een kist in Chaplins huis in Zwitserland. De home video's zijn gemaakt door Sidney, de broer van Charlie. Hoogtepunt is een 25 minuten durend kleurenfilmpje, waarin Sidney zijn ogen de kost geeft op de set van The Great Dictator.

De acht kinderen van Chaplin waren al jarenlang aan het ruzieën over deze erfenis van onschatbare waarde toen MK2 hen een grootscheeps dvd-project voorstelde. 'Daar konden we ons allemaal in vinden', aldus Geraldine Chaplin, zijn 57-jarige dochter, zelf ook actrice, in een interview met de BBC. 'We krijgen nu allemaal eigen kopieën van zijn werk.' Haar vader zou helemaal achter het project hebben gestaan. 'Hij maakte zich altijd zorgen dat hij niet zou worden herinnerd.'

Alle films worden gerestaureerd en opnieuw uitgebracht, op dvd of in de bioscoop, een project dat eind 2003 moet worden afgerond. De distributie wordt verzorgd door het Amerikaanse Warner Bros. The Great Dictator is door MK2 als eerste op de rol geplaatst, niet alleen omdat het zo'n bekende film is, maar ook omdat het 'een weerklank heeft in de actualiteit, waarin allerlei vormen van extremisme de kop opsteken'.

Om die band met het heden nog wat extra aan te zetten, koos MK2 voor de slagzin: 'Voor een gelukkige en gelijkwaardige mondialisering.' Nu is het bedenken van een slogan voor een film die met dat fenomeen tamelijk briljant afrekent, op zich al een hachelijke zaak, maar deze vondst bleek wel bijzonder onhandig.

In combinatie met de titel van de film vatte de buitenwereld het op als een poging de strijd van destijds tegen het nazisme op één lijn te plaatsen met de strijd tegen het kapitalisme nu. Woedende reacties waren het gevolg.

Le Monde gooide er een hoofdredactioneel commentaar tegenaan om de suggestie te bestrijden dat achter de mondialisering een dictatuur schuilgaat. De schuld van al het onrecht in de wereld kan niet in de schoenen van de mondialisering worden geschoven. 'Alsof het genoeg is om aan de wereld te ontsnappen om gelukkig en gelijkwaardig te worden. Alsof het genoeg is de nabijheid te vinden en de rug te keren naarhet ver weg gelegene. De boodschap van The Great Dictator is precies het omgekeerde', betoogde de krant, woedend als stond de eigen naam ter discussie.

De inhoud van die boodschap, een pleidooi voor democratie en mensenrechten, is weinig verrassend. Het breed uitmeten ervan door Chaplin aan het slot van de film leidde al bij de première tot kritisch commentaar. Maar die kanttekening laat onverlet dat The Great Dictator een belangwekkende film is, alleen al om de gekozen vorm. Zelf de dictator én diens slachtoffer spelen, is een vondst zonder weerga, ingeleid door de waarschuwende tekst bij het begin van de film: 'Iedere gelijkenis tussen de dictator Hynkel en de joodse barbier berust op puur toeval.'

De grappen in The Great Dictator stemmen tot nadenken. Niet zozeer over de mondialisering, zoals MK2 meent, als wel over de rol van de media, klassentegenstellingen en onze omgang met heldendom. In die zin is de film inderdaad actueel. Aardig aan de dvd-uitgave is, naast de setopnamen van Sidney, de toevoeging van de documentaire The Tramp and The Dictator, gemaakt door Kevin Brownlow en Michael Kloft, waarin in een klein uur de levens van Chaplin en Hitler door elkaar worden verteld.

Beide werden geboren in april 1889, waarna de een al tijdens de Eerste Wereldoorlog een wereldberoemde filmster wordt, terwijl de ander het niet verder lijkt te schoppen dan onderofficier.

Uiteindelijk pakt dat anders uit. Hitler neemt helaas een aanzienlijk belangrijker plek in het collectieve geheugen in dan Chaplin. Dat neemt niet weg dat de laatste het verdient in onze herinnering te blijven. Aan die wens van Chaplin zelf levert MK2 een bijdrage door de Great Dictator-dvd in een oplage van twintigduizend te verspreiden. Dat lijkt bescheiden, maar de Fransen benadrukken dat het nog altijd vier keer meer is dan een eentje van François Truffaut.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden