postuum aznavour

Charles Aznavour (1924 - 2018): Vorstelijk theatrale entertainer met een in de ziel tastende stem

Beeld AFP

Charles Aznavour, de Armeens-Franse zanger die de wereld tot tranen wist te roeren met chansons als Non, Je n’ai Rien Oublié en natuurlijk La Bohème, is maandagochtend op 94-jarige leeftijd overleden. De man die de vergankelijkheid tartte en bleef zingen als een jonge god had zich als hoogbejaarde het uiterlijk aangemeten van een jongvolwassen dandy. Hij heeft de strijd dan toch moeten staken.

Volgens zijn medewerkers stierf hij thuis in zijn slaap. Maar hoe verdrietig de Aznavour-adepten wereldwijd ook zullen zijn en hoezeer er in Frankrijk en Armenië ook gerouwd wordt: de laatste fase van Aznavours artistieke leven was glorieus en onvergetelijk. Aznavour bleef maar optreden, onvermoeibaar, en zijn concerten waren hartverwarmende manifestaties van artistieke overlevingsdrang. 

Charles Aznavour in juli 1968, op vakantie in Zuid-Frankrijk met zijn derde echtgenote, de Zweedse Ulla Thorsell. Beeld James Andanson

Aznavour veranderde de Amsterdamse concertzaal Afas Live in een gonzende nachtclub, in 2013 bijvoorbeeld, bij wat toen al een afscheidsconcert’ heette te zijn. Zijn fans noemden hem liefkozend ‘de laatste chansonnier’ en Aznavour wilde die eretitel zo lang mogelijk hoog houden. Dus begon hij zo’n concert met Le Temps, met een breekbare maar nog altijd recht in de ziel tastende stem. Bij een concert in maart 2018 verwees Aznavour ook naar de tijd, die op hem maar geen vat leek te krijgen. Hij begon dat laatste Nederlandse optreden met I Didn’t See The Time Go By.

Aznavour werd op 22 mei 1924 geboren in Parijs, als Shahnour Vaghinag Aznavourian. Zijn ouders, emigranten uit Armenië, hadden een kunstzinnig hart en stuurden hun zoon als kind al naar acteer- en zangles. Aznavour was voorbestemd voor een carrière in het theater en hij speelde als jochie van 9 al enkele rollen in Franse speelfilms, maar hij werd ontdekt als zanger, door de keizerin van het chanson Édith Piaf. Die hoorde Aznavour eens zingen, herkende in hem een waarachtige Franse chansonnier en nam hem mee naar haar concerten in de legendarische Moulin Rouge.

Aznavour zou altijd met één been in de nachtclub blijven staan. Hij zocht inspiratie in Amerikaanse jazzclubcultuur, bewerkte liedjes van vooral Frank Sinatra en zong die al dan niet vertaald in het Frans naar de hitlijsten van de jaren vijftig en vele decennia daarna. Zijn stem, waaraan Aznavour lang sleutelde, werd zijn wapen: een warme tenor, die soms ook de diepte in kon gaan en ook daar kon galmen als een koperen klok, met zijn kenmerkende en dus de traanbuis kietelende vibrato.

In Frankrijk en Europa werd Aznavour een ster van het Franse levenslied, maar de zanger schopte het ook tot bijvoorbeeld de New Yorkse Carnegie Hall, dankzij zijn veeltalige repertoire. Het mede door Aznavour geschreven liedje She werd in 1974 een wereldhit in het Engels en later in het Frans, Duits, Italiaans en Spaans. Het tekende de ambitie van Aznavour, die de wereld zag als zijn werkgebied.

Vooral op het podium kreeg Aznavours charisma de ruimte. Hij kon zwelgen bij orkestrale vertolkingen van zijn hit-repertoire, van La Mama tot Yesterday When I Was Young. Maar hij wist toch ook altijd een intiem contact te leggen met zijn publiek en zong zijn liederen over de liefde en het verstrijken van de tijd alsof hij bij zijn aanbidders op schoot zat. 

Aznavour kon vorstelijk theatraal zijn, zoals hij steeds met ingestudeerde  achteloosheid die witte zakdoek het publiek in wierp na zijn vertolking van La Bohème. Het maakte hem tot een onverslijtbare artiest, die kennelijk ook steeds nieuwe volgelingen aan zich wist te binden. Want de zalen bleven volstromen, terwijl het oudste deel van Aznavours publiek toch flink uitdunde.

Charles Aznavour tijdens een optreden in de Olympia in Parijs (1976). Beeld Gamma-Rapho via Getty Images

Aznavour was boven alles een entertainer; hij schreef meer dan duizend liedjes, verkocht meer dan honderd miljoen platen en werd dus een van de succesvolste Franse zangers aller tijden. Maar hij ging toch ook weer acteren en speelde in meer dan tachtig films waaronder Die Blechtrommel uit 1979 van regisseur Volker Schlöndorff.

Charles Aznavour in vijf klassiekers

Van het nostalgische La Bohème tot de ongeëvenaarde vibrato's in C’est Fini: muziekrecensent Robert van Gijssel herdenkt Charles Aznavour in vijf klassieke fragmenten.

En Aznavour was tot op het laatst politiek geëngageerd. Toen de nationalist Jean-Marie Le Pen meedeed aan de Franse presidentsverkiezingen in 2002 was Aznavour een luidruchtige tegenstander. Hij sneed veelvuldig het gevoelige onderwerp van de Armeense genocide aan en schreef in 1975 het lied Ils Sont Tombés als eerbetoon aan de slachtoffers van die volkerenmoord. En in april 2018 nog tekende Aznavour een manifest tegen het volgens hem opkomende antisemitisme in Frankrijk.

Charles Aznavour tijdens een televisieoptreden bij de TROS in 1972. Hij was een onverslijtbare artiest, die jarenlang steeds nieuwe volgelingen aan zich wist te binden. Beeld Hollandse Hoogte / Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid

Maar de grootste statements maakte Aznavour op het podium, waar hij meer dan zeventig jaar heerste als een van de grootste en stugst volhoudende artiesten van de afgelopen eeuw. Hij leeft voort als symbool van tijdloosheid in een vluchtige en vergankelijke wereld.

Charles Aznavour poseert met rieten hoedje voor een groep persfotografen ter gelegenheid van zijn eerste one man show in Olympia, Parijs, Frankrijk, 1963. Beeld Hollandse Hoogte / Spaarnestad Photo
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.