Charismatisch hakken en schaven

Dirigente Xian Zhang smeedt deze week in Apeldoorn een groep musici tot ensemble.

BELA LUTTMER

Als er een prijs zou bestaan voor de beste neus voor dirigenten zou de NJO Summer Academy in Apeldoorn hoge ogen gooien. In het verleden haalden ze onder andere Reinbert de Leeuw, Jaap van Zweden en Ludovic Morlot naar Gelderland. Dit jaar is Xian Zhang aangetreden.

De musici komen lawaaiig binnen, het orkest moet zich nog vormen. Ze rijden van de jeugdherberg naar theater Orpheus. Daar moeten de talenten zich omvormen tot een homogeen ensemble, een tijdrovend proces. In Apeldoorn staat er een kleine week voor: maandag zijn ze uit Hong Kong, Shanghai, Canada, Italië aangekomen, zaterdag moet het programma staan. Ze hebben een reputatie hoog te houden. Als de NJO Summer Academy zijn slotconcert geeft, wil de traditie dat er kwaliteit op de planken staat.

Het repetitieschema meldt: Symphonie fantastique, Fluitconcert Saariaho, Kareliasuite Sibelius. Dirigente Xian Zhang (38), chef van het Milanese symfonieorkest La Verdi en een graag geziene gast in de topregionen van orkesten en operahuizen, oogt klein en onopvallend. Ze laveert tussen de in de wirwar van vioolkisten, lessenaars, stoelen naar de bok. De Marche au supplice, de mars naar het schavot uit Berlioz' Symphonie fantastique staat op de lessenaars. 'We beginnen bij cijfer 80.' Xian Zhang heeft weinig woorden nodig. Ze tilt haar armen hoog boven haar hoofd. Het dirigeerstokje spreekt duidelijke taal, de inzet is spatgelijk, het tempo klopt. Maar de maestra is niet tevreden met de balans in het orkest. 'De pauken en de trombones zijn too loud. Meer dóm pompom.' Nauwgezet als een beeldhouwer hakt en schuurt ze haar materiaal in de vorm die zij al helder voor zich ziet. Als de klank groter wordt en dreigender komen haar lichaam en hoofd in beweging. Passie, een bevende vuist. Er staat een vrouw met een charisma waar niemand omheen kan.

Dat zullen ze ook hebben gevoeld bij het Koninklijk Concertgebouworkest. In maart vorig jaar stond ze op het podium met een programma waar de meeste van haar collega's hun vingers niet aan durven branden. Vooral in de delen uit Thomas Ades' opera Powder her face, transformeerde ze het eerbiedwaardige ensemble in een sensueel swingende tangoband. Het werd een avond met een gouden rand, vond ook Xian Zhang: 'Bij de repetities klonk het nog wat lauw, maar de uitvoering was een triomf. Wat een geweldig orkest, wat een ervaring.'

Xian Zhang werd opgeleid in China, aan het conservatorium van Bejing, door docenten die het vak hadden geleerd in de toenmalige Sovjet-Unie. 'Ik studeerde piano en orkestdirectie en werkte als repetitor met operazangers. En ineens, op mijn 20ste, mocht ik mijn lerares vervangen in Le nozze di Figaro aan de Opera van Beijing. Zelfs toen verwachtte ik niet dat ik als dirigent een kans zou maken. Pas toen ik in Amerika het Maazelconcours had gewonnen drong het tot me door dat het dirigeren wel eens zou kunnen lukken. Nee, dat ik een vrouw ben heeft mijn carrière nooit in de weg gezeten.' Lachend: 'Je weet dan in ieder geval dat je opvalt.'

Inmiddels heeft ze een zoontje van 2 en woont ze met haar gezin in Milaan, de stad waar ze als eerste vrouw in de geschiedenis chef is van een symfonieorkest. Ze kan zich veroorloven keuzes te maken. 'Naar de VS vlieg ik alleen nog voor de engagementen met de grote orkesten. Ik ben tenslotte ook moeder. Als dirigent moet je ook verantwoordelijkheid nemen voor de toekomst. Ik zie het als een missie om jonge musici te helpen hun weg te vinden in de professionele wereld. Hier bij het NJO moeten ze zich vooral in het Fluitconcert van Kaija Saariaho pijlsnel nieuwe technieken eigen maken. Vooral de strijkers moeten beducht zijn op een heel scala aan experimentele speelmanieren. Wat er binnen één maat allemaal verandert! Ik wil ze dat laten ervaren en ze steunen. Vertrouwen geven. Daarom is dit werk in Apeldoorn zo belangrijk voor me.'

Bela Luttmer

NJO Symfonieorkest o.l.v. Xian Zhang. Werken van Sibelius, Saariaho, Berlioz. Apeldoorn, Orpheus (20/8) en Nijmegen, De Vereeniging (21/8, aanvang 14.15 uur).

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden