REPORTAGE

Chaotische start nieuwe jaar Poolse politiek

De Poolse politiek verkeert in een impasse. De oppositie legt zich niet neer bij het starre mediabeleid van regeringspartij PiS. Het parlement werd bezet, de opening van het nieuwe jaar verliep woensdag chaotisch.

Oppositieleden keren parlementsvoorzitter Marek Kuchcinski (tweede van rechts achter het spreekgestoelte) de rug toe, terwijl deze het nieuwe parlementsjaar opent. Beeld AP

Voor de dichte deuren van de plenaire zaal van het parlement in Warschau staan drie Poolse senatoren. Ze wapperen met hun parlementspasjes en proberen de aandacht te trekken van de bewaking. 'Laat ons erin!' De bewakers geven geen krimp.

Het had een tafereel kunnen zijn uit een kluchtig theaterstuk, maar we zijn toch echt in de Sejm. Deze woensdag staat de eerste zitting van het nieuwe parlementaire jaar op het programma. Debat nummer 34, zoals het draaiboek vermeldt. Het enige probleem is dat Burgerplatform (PO), de grootste oppositiepartij, vindt dat debat nummer 33 - de laatste zitting voor de kerst - nog altijd loopt.

'Vrije media'

Op die inmiddels beruchte 16 december was een van de PO-leden door de parlementsvoorzitter het woord ontzegd toen hij demonstratief naar voren was gelopen met een bordje 'vrije media'. PO bezette het spreekgestoelte en begon een 'sit-in' die nog steeds voortduurt. Gevolg is dat de deuren naar de plenaire zaal deze middag dicht blijven.

Obstructie en 'illegale activiteiten', meent Jaroslaw Kaczynski, het sfinxachtige gezicht van regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS). Hij zegt: 'We staan niet toe dat een minderheid regeert.'

Polen zijn geheugenkampioenen, en kennen maar wat goed het vertragende principe van 'Liberum Veto'. Noem het filibusteren op z'n Pools: wanneer adellieden in de zestiende en zeventiende eeuw voor parlementair overleg bijeenkwamen, kon ieder van hen het beraad middels een veto wekenlang ophouden. Wat Kaczynski bedoelde te zeggen was: wilt u terug naar die tijd?

Twee partijen

Parlementariërs en journalisten benen deze middag opgewonden door de met zuilen geflankeerde wandelgangen van de Sejm. De een: komt er een debat? De ander: nee, het is opnieuw uitgesteld. Achter de schermen overleggen de fractievoorzitters over een weg uit deze impasse. Gepraat wordt er genoeg, gehandeld vrij weinig.

De minderheid die dwarslag, bestond aanvankelijk uit twee partijen: PO en Nowoczesna ('Modern'). Samen met demonstranten buiten gebruikten ze de kerstvakantie om te protesteren. Zo kon het gebeuren dat de 33-jarige Kamila Gasiuk-Pihowicz (Nowoczesna) kerstavond doorbracht in het parlement, en niet bij familie thuis. 'We hebben geen kerstliedjes gezongen hoor. Sommigen hadden slaapzakken bij zich, maar ik ben tegen tienen naar huis gegaan.'

Schandalen

Het protest evolueerde, en ging al gauw over de wijze waarop PiS diezelfde 16 december de begroting voor het nieuwe jaar afhamerde. Dat gebeurde in grote haast en buiten het zicht van de camera's in de zogeheten 'Hal van Zuilen' - een zaaltje naast de plenaire zaal.

De Poolse grondwet schrijft voor dat iedere stemming door de media wordt geregistreerd, en in openheid verloopt. Vier weken na die avond blijven veel vragen onbeantwoord: hoeveel mensen stemden mee? Waren alle voorstemmers wel parlementariërs, of zaten er politieke medewerkers bij van PiS? Een team van openbaar aanklagers buigt zich over de beelden van de bewakingscamera's.

Aan oppositiekant deden twee schandalen de druk toenemen. Eerst werd partijleider Ryszard Petru (Nowoczesna) gefotografeerd op een vakantievlucht naar het Portugese Madeira met een vrouwelijke collega-parlementariër. Petru is getrouwd, en werd doelwit voor de media, zeker omdat hij geacht werd deel te nemen aan de sit-in.

Vervolgens onthulde Rzeczpospolita dat een ander kopstuk van de oppositie, de met een paardenstaart uitgedoste leider van KOD (Comité ter bescherming van de Democratie) Mateusz Kijowski, zichzelf verrijkt had met 20 duizend euro van de organisatie.

Maatregelen

PiS dreigde begin deze week het debat opnieuw naar de 'Hal van Zuilen' te verplaatsen als de oppositie niet inbond. Neem je verlies nu het nog kan, adviseerden analisten: deze strijd is niet te winnen. Nowoczesna ging daar in mee, en stopte de medewerking aan de sit-in, in de hoop op een compromis met Kaczynski.

Alleen PO-fractievoorzitter Grzegorz Schetyna hield woensdag voet bij stuk: de stemming van 16 december blijft in zijn ogen illegaal, en moet over.

PiS is de deliberaties dan beu, en stuurt de begroting naar de senaat, waar de partij ook een meerderheid heeft. 59 van de honderd senatoren stemmen voor (in de senaatszaal), de oppositie is demonstratief weggebleven. Legaal of niet - alleen president Duda hoeft de begrotingswet nu nog te ondertekenen.

Is de klucht daarmee voorbij? Tegen de pers zegt Kaczynski na afloop dat de 'drieëndertigste zitting hiermee is voltooid'. Voor wie na vanavond de blokkade van het parlement voortzet volgen 'passende maatregelen': mogelijk opheffing van hun immuniteit en een gevangenisstraf. Wordt dus vervolgd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden