AnalyseVerkiezingsdebat VS

Chaotisch televisiedebat tussen ‘clown’ Trump en ‘radikalinski’ Biden

De brave bokser Joe Biden nam het dinsdag op tegen kooivechter Donald Trump. Het eerste Amerikaanse presidentiële debat liep uit op een barrage van interrupties, beschuldigingen en gescheld. Daarin een winnaar en verliezer aanwijzen is onbegonnen werk.

De Amerikaanse president Donald Trump (links) en zijn uitdager Joe Biden (rechts) tegenover elkaar tijdens het debat in Cleveland, waar Fox News-presentator Chris Wallace (midden) grote moeite heeft de orde te bewaren. Beeld Jonathan Ernst / Reuters

In een debat dat door de chaos nooit een debat was, werd dinsdagavond toch iets duidelijk. Eens te meer bleken de Verenigde Staten een president te hebben die zich door geen regel, scheidsrechter, vorm van empathie of fatsoen aan banden laat leggen, en die rekent op loyalisten die in dat nihilisme mee willen gaan – of dat nou de Proud Boys zijn of de conservatieve rechters in het Hooggerechtshof.

Daarmee stond het gevecht tussen Donald Trump en zijn uitdager Joe Biden, vergeefs gemodereerd door moderator Chris Wallace, symbool voor het hele presidentschap. Trumps insteek: normen zijn er om genegeerd te worden, we zien wel hoe ver we komen. Naar schatting honderd miljoen Amerikaanse kijkers konden dat, vijf weken voor de verkiezingen, nog eens live aanschouwen.

Het was vooraf al duidelijk dat het een asymmetrische tweestrijd zou worden. Trump, de kooivechter, nam het op tegen de brave bokser Biden. Dat vertaalde zich in een barrage van interrupties door Trump om Biden te ontregelen, al dan niet in de vorm van leugens of beledigingen. Biden kwam eigenlijk nooit in zijn ritme en onderbrak zichzelf voortdurend om de klappen af te weren (‘niet waar’, ‘houd toch je bek, man’ en ‘het is moeilijk iets zinnigs te zeggen, met deze clown’).

De Commission on Presidential ­Debates, die deze debatten organiseert, heeft woensdag gezegd dat er ‘aanvullende structuur’ nodig is voor een ­‘ordentelijker’ verl­oop van de resterende twee tweegevechten.

Trump, de zelfbenoemde kandidaat van het gezag, speelde op alle mogelijke manieren de anarchist. Hij viel zelfs Wallace voortdurend in de rede, zozeer dat die de president een paar keer vertwijfeld verzocht zich aan de regels te houden, ‘zoals we met uw campagneteam hebben afgesproken’. Trump ging gewoon door. 

Onbehouwen Trump

Ook liet Trump zich van zijn meest onbehouwen kant zien toen Biden zijn aan kanker overleden zoon Beau ter sprake bracht, en Trump daar zonder ook maar een woord van erkenning een aanleiding in zag om de aanval op Bidens ándere zoon te openen, Hunter.

Biden wist, voor de goede luisteraar, wel degelijk een paar heldere punten te maken. Van het ‘recht en orde’-mantra van Trump maakte hij ‘recht en orde en gerechtigheid’, een simpel extra woord dat een hele derde dimensie toevoegde aan het platte politiebegrip, zonder dat Biden daarbij verviel in het even platte activisme van ‘Defund the police’, de oproep om de politie te ontmantelen en er sterk op te bezuinigen. 

Ook distantieerde hij zich enigszins van het ambitieuze klimaatprogramma en de gezondheidszorgplannen van Bernie Sanders, zijn progressieve tegenstrever in de voorverkiezingen. ‘Het verkiezingsprogramma is van mij’, zei Biden, en ‘Ik heb Sanders verslagen’. Dat was een reactie op een aanval van Trump, die Biden graag als lege huls neerzet, gevuld met ‘socialistische’ plannen van ‘radicaal links’. Het risico voor Biden is dat hij met dit expliciete afstand nemen jong links van zich vervreemdt (wat natuurlijk Trumps doel is), maar hij kreeg na het debat hulp van Sanders zelf, die uitlegde dat Biden natuurlijk niet zo ver gaat als hij zou willen, maar ver genoeg om zich in volle overtuiging achter hem te scharen.

Bidens zwakke plek

Maar zijn grote zwakke plek – zijn betrokkenheid bij de politiek van de afgelopen halve eeuw, die Amerika tot dit punt heeft gebracht – kon Biden in het door Trump gecreëerde tumult niet verdedigen. ‘Ik heb in 47 maanden meer gedaan dan jij in 47 jaar’, zei Trump een paar keer, een eenvoudige boodschap waarmee Trump zich in één klap als daadkrachtige president presenteerde en waarmee hij Bidens steun voor de opsluiting van zwarte Amerikanen en voor het vrijhandelsverdrag Nafta probeerde te vangen. Bidens verweer verzandde in welles-nietes.

Om in zo’n heksenketel een winnaar en verliezer aan te wijzen is onbegonnen werk. Inhoudelijk zal Biden hebben gewonnen, net als Clinton vier jaar geleden tot drie keer toe (simpelweg omdat hij minder leugens verkondigde), maar op Fox News vonden de commentatoren aan de hand van hun eigen criteria natuurlijk gewoon dat Trump gewonnen had. Die volhardende loyaliteit kan ook als ‘winst’ worden gezien, zeker als de verkiezingen niet worden beslist door de meeste stemmen.

En daar zinspeelde Trump dinsdagavond weer op. Allereerst weigerde hij de witte racisten en milities te veroordelen die het de afgelopen maanden voor hem hebben opgenomen, met geweld in onder meer Portland en Kenosha. In plaats daarvan zei hij iets dat meer op een bevel van een commandant leek, aan een rechtse knokploeg. ‘Proud Boys – trek je terug en sta paraat.’ Om daaraan toe te voegen dat daar het probleem niet zit, ook al denkt zijn eigen FBI daar anders over: ‘Maar ik zal je vertellen, iemand moet iets doen aan antifa, want dit is geen probleem van rechts, dit is een probleem van links.’

Trump trok zijn commando een dag later in en zei tegen journalisten dat hij zich van geen Proud Boys bewust is. ‘Je moet me een definitie geven, want ik weet echt niet wie dat zijn. Ik kan alleen maar zeggen dat ze zich terug moeten trekken.’ Direct na het debat namen de Proud Boys de woorden van de hoogste commandant van het land op sociale media echter meteen op in hun logo.

Ook van andere loyalisten verwacht Trump steun. Hij ‘rekent erop’ dat het Hooggerechtshof, waarin hij nog voor de verkiezingen een nieuwe conservatieve rechter wil benoemen, een oordeel over het stemproces zal moeten vellen. Trump benadrukte tijdens het debat opnieuw zonder bewijs dat er gefraudeerd wordt met het stemmen per post (een mogelijkheid waarvan naar verwachting vooral Democraten wegens corona gebruik zullen maken). Hij suggereerde dat een groot deel van die stemmen ongeldig verklaard zal moeten worden.

De verkiezingen gaan ‘niet op een goede manier eindigen’, zei Trump. Als het debat iets had opgeleverd, was het in elk geval deze waarschuwing van de president zelf.

Het Amerika-panel over het presidentieel debat:‘Trump debatteerde als een kleuter op coke’

Wie won het eerste verkiezingsdebat tussen Trump en Biden?

Het gaat vaak over de persoonlijkheden van Biden en Trump. Maar wat zijn hun standpunten?

Honderd dagen protest in Portland: ‘Ik heb nooit een grotere verleiding gevoeld om te haten’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden