Chaos op Schiphol: is Nederland niet opgewassen tegen wat winterweer?

Reizigers klaagden over chaos op Schiphol tijdens de sneeuwdagen van deze week. Hoe erg was het? En ging het beter bij de Spoorwegen? Of klagen we gewoon te veel over de ongemakken van het reizen?

Gestrande reizigers brengen de nacht door in de vertrekhal van luchthaven Schiphol op veldbedden. Beeld ANP Michel van Bergen

Martijn Janssen (41) vliegt maandag 11 december 2017 naar Helsinki. Althans, dat is het plan. Het sneeuwt die maandag en het KNMI heeft zijn codekaarten tevoorschijn gehaald. Het weerinstituut waarschuwt voor code oranje vanaf het middaguur: gevaarlijk weer. Rijkswaterstaat heeft Nederlanders aangeraden thuis te blijven, tenzij het echt niet anders kan.

Janssen kan niet anders. Hij moet naar Finland voor zijn werk als IT-consultant. Hij gaat naar de luchthaven. Aan weerszijden van de vertrekhal ziet hij veldbedden staan. Ze pakken het hier wel heel drastisch aan, denkt hij nog.

Nederland lijkt zich tot in de puntjes te hebben voorbereid op de 70 biljard sneeuwvlokken die maandag uit de lucht vallen - het rekensommetje is van weerman Peter Kuipers Munneke. KLM heeft uit voorzorg vluchten geannuleerd, NS rijdt met een aangepaste dienstregeling - minder treinen, betekent dat. Zelfs met de ochtendspits valt het mee: de Nederlander vertrekt maandag gewoon wat vroeger van huis. Werknemers die thuis kunnen blijven doen dat, precies zoals Rijkswaterstaat ze geadviseerd heeft. Alles verloopt volgens plan.

Janssen bevindt zich maandagmiddag op de meeste kwetsbare plek van allemaal: Schiphol. Zijn vlucht naar Helsinki staat al aangekondigd als het KNMI de weerstatus heeft opgehoogd naar code rood. Janssen kan zijn besneeuwde vliegtuig vanaf de gate zien, maar hij mag er niet in. Drie uur later leest hij op de schermen zijn vlucht niet doorgaat.

Chaos in het luchtledige

Als Janssen naar de uitgang van de luchthaven loopt ziet hij de chaos die het winterweer veroorzaakt heeft. Het is een typisch Nederlandse chaos: iedereen staat ordentelijk in de rij. Reizigers maken filmpjes van rijen waar ze minutenlang langs lopen zonder aan het einde te komen. Het personeel op de luchthaven weet ook niet wat het de reizigers moet adviseren - er zijn geen alternatieven. Tegen de uitval van zoveel vliegtuigen valt niet op te roosteren. De luchtvaartmaatschappijen annuleren gezamenlijk ongeveer de helft van de 1148 geplande vluchten, volgens Schiphol.

De echte chaos bevindt zich in het luchtledige. De vele kanalen waarmee KLM met zijn klanten communiceert zijn overbelast, en reizigers over de hele wereld zijn boos, ongerust en willen opheldering. Verschillende communicatiekanalen van KLM verwijzen naar elkaar. Niemand heeft de antwoorden. Twitter en Facebook stromen vol met klachten van passagiers.

1300 veldbedden

's Avonds, als Janssen al lang weer op weg naar huis is, klapt de luchthaven 1300 veldbedden uit voor passagiers die geen hotel konden vinden. Het zijn er niet genoeg. Passagiers krijgen het bovendien 's nachts koud, maar er zijn nauwelijks dekens meer. Een beveiliger loopt van hot naar her om gezinnen en ouderen aan dekens te helpen. Veel ander personeel van de luchthaven is al vertrokken.

IT-consultant Janssen slaapt wel gewoon in zijn eigen bed. Zomaar thuis is hij niet. Op het hoogtepunt van de sneeuwbui stapt hij in de trein. Hij doet een kleine drie uur over de reis naar Utrecht. De Randstad staat vast, maar met name in Noord-Holland is het behelpen. Over de gehele dag rijdt 68 procent van de treinen op tijd, in vergelijking met een dag met normale dienstregeling, volgens vertraagd.com. Dat is het laagste aantal in drie jaar. Is Nederland niet opgewassen tegen wat winterweer? De luchthaven slaagt er niet in te anticiperen op een voorspelde sneeuwbui. De punctualiteit van NS zakt tientallen procenten. Had KLM niet ingrijpender in het vluchtschema moeten hakken? Had Schiphol een zaal moeten inrichten met meer comfortabele bedden, of in ieder geval voldoende dekens moeten klaarleggen?

Een parkeerplaats bij Schiphol. Beeld Olaf Kraak

Goed geanticipeerd

De vervoerders bepleiten dat de weersomstandigheden wel heel extreem waren. 'We werkten met man en macht om de baan vrij te houden', zegt Hans van Kastel van Schiphol. Normaal gesproken gebruikt de luchthaven drie banen, nu moesten alle sneeuwschuivers worden ingezet om één baan sneeuw- en ijsvrij te houden. Veiligheid gaat immers voor. En het tekort aan bedden? 'Het aantal veldbedden dat we hebben is vaak voldoende.' Moeten er meer gekocht worden? 'Ja, dat kan.'

KLM op haar beurt zegt dat het zo goed geanticipeerd heeft als mogelijk. 'Deze extreme verstoring hield zo lang aan, daar viel weinig aan te doen', zegt woordvoerder Heleen Makkinga. Ook aan de klantenservice heeft KLM alles gedaan wat in het bereik ligt, zegt Makkinga. 'We hebben iedereen ingezet die we hebben. Maar we kregen een weekvolume aan vragen op één dag.'

Bijziendheid

Hebben de vervoerders een punt? Vertraging is vervelend, slapen zonder bed is oncomfortabel - maar ook de moderne reiziger is nu eenmaal afhankelijk van weersomstandigheden. Verkeerseconoom Erik Verhoef van de VU kan zich in dat beeld vinden. 'Zo'n winterdag hoort erbij.' Beelden van gestrande reizigers roepen bepaalde emoties op, zegt hij. 'Er ontstaat een soort bijziendheid. Het kan geen kwaad als Schiphol duizend extra veldbedjes aan zou schaffen, maar je kunt een euro maar één keer uitgeven. Dan is het beter te investeren in iets waar je het hele jaar iets aan hebt dan aan een bed voor één of twee dagen per jaar.'

Een garantie dat er nooit meer iets misgaat is er immers niet. Dat merkte ook Martijn Janssen. Toen hij zijn Finse collega's vertelde dat hij niet meer naar Helsinki kwam door sneeuw en ijs lachten ze hem en zijn land in eerste instantie uit - die Nederlanders hadden geen idee wat winter was. 'Maar een dag later lag de luchthaven van Helsinki eruit. Door sneeuw.'

670 geannuleerde vluchten

telde claimbureau EUclaim maandag op Schiphol. Volgens de luchthaven zelf ging grofweg de helft van de vluchten niet door.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden