Nieuwsimmigratiedienst

Chaos bij IND-taskforce die achterstallige asielaanvragen moet wegwerken

Asielzoekers protesteren voor de poort van het asielzoekerscentrum in Zweeloo, eind juli.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Vier medewerkers van de dit jaar speciaal opgerichte taskforce die in opdracht van immigratiedienst IND duizenden asielaanvragen moet wegwerken, doen een boekje open. Organisatorisch is het een chaos, medewerkers kunnen niks doen. ‘Ik heb vaak gezegd: ik word door u betaald, dus geef me dan ook werk.’

De pas afgestudeerde jurist had er zin in, begin deze zomer: ze was aangenomen als ‘beslismedewerker’ bij de speciale Taskforce die voor het eind van het jaar 14 duizend aanvragen van asielzoekers moet beoordelen. Interessant werk voor iemand die aan het begin staat van haar carrière. Van maatschappelijke betekenis bovendien, als je mensen die soms al twee jaar in een asielzoekerscentrum wachten, eindelijk uit hun onzekerheid kunt verlossen.

Na een interne opleiding van twee weken was ze klaar voor haar eerste dossier. Maar dat kwam niet. Organisatorische problemen, kreeg ze te horen. Iets met de planning. Een gebrek aan begeleiders. Haar team kreeg het advies de tijd te doden met het kijken van documentaires op Netflix, om alvast kennis op te doen van de herkomstlanden van asielzoekers.

‘Het komt erop neer dat veel mensen thuiszitten, een salaris ontvangen van ten minste 3.040 euro bruto per maand en helemaal niks doen’, aldus de medewerker.

Begin augustus sloegen asieladvocaten in de Volkskrant al alarm over problemen bij de Taskforce die voor immigratiedienst IND de achterstanden moet wegwerken. De organisatie is nauwelijks bereikbaar en gehoren van asielzoekers worden op het laatste moment afgeblazen, signaleerden zij.

Vier medewerkers van die Taskforce doen nu van binnenuit een boekje open over de problemen. Hun namen zijn bekend bij de redactie, maar worden niet vermeld, omdat ze negatieve gevolgen vrezen voor hun carrière. De medewerkers zijn gefrustreerd door de organisatorische puinhoop. Zij kunnen daardoor niet aan het werk, terwijl duizenden asielzoekers al een jaar of langer wachten op een beslissing en vaak in onzekerheid verkeren over achtergebleven familieleden.

Het pijnpunt: de bezuinigingen

De oplopende wachttijden vinden hun oorsprong in 2017. Het kabinet bezuinigde toen fors op IND-personeel, wat tot op de dag van vandaag een vertragend effect heeft op de hele asielketen. De immigratiedienst is sindsdien niet meer in staat om asielaanvragen binnen de wettelijke termijn van zes maanden af te handelen. 

Dit werd pas een politiek probleem toen duidelijk werd welk prijskaartje eraan hing. In maart schatte staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (Asiel) dat de overheid alleen al dit jaar 70 miljoen euro kwijt is aan dwangsommen van asielzoekers die niet op tijd uitsluitsel hebben gekregen van de IND.

Daarop schafte het kabinet de dwangsomregeling dit voorjaar abrupt af. Tegelijkertijd beloofde Broekers-Knol aan de Tweede Kamer dat een speciale Taskforce Dwangsommen nog voor het einde van dit jaar 14 duizend achterstallige dossiers zou wegwerken.

Of dat lukt? Zogenoemde beslismedewerkers van de Taskforce vertellen dat zij vooralsnog niet doen waarvoor ze worden betaald. Zij moeten op basis van het dossier beoordelen of een asielzoeker recht heeft op een verblijfsvergunning, maar ze krijgen geen zaken aangeleverd om over te beslissen. Voor hun werk zijn ze afhankelijk van ‘hoormedewerkers’, die interviews afnemen met asielzoekers.

‘We kregen te horen dat er een probleem was in de verwerkingskamer, die basale gegevens in het systeem moet klaarzetten voor een gehoor’, vertelt een medewerker. ‘Als de hoormedewerkers deze informatie niet hebben, kunnen ze hun werk niet doen. En als er geen gehoren worden gedaan, kunnen beslismedewerkers ook niet aan het werk.’

Haar verhaal wordt bevestigd door twee andere medewerkers, die beiden een twee weken durende interne opleiding tot beslismedewerker hebben gevolgd. ‘Na de opleiding zouden we een week meelopen met een ervaren collega voor een training on the job’, vertelt een van hen. ‘Maar dat is er nooit van gekomen, omdat er geen capaciteit voor was. Er leek een groot probleem te zijn met de planning.’

Uiteindelijk werd deze twee medewerkers per mail - ‘zonder verder overleg’ - medegedeeld dat ze zouden worden omgeschoold. Nu volgen ze een nieuwe opleiding van twee weken tot hoormedewerker. ‘In feite heeft de IND nog niets aan mij gehad’, zegt een medewerker die in juni werd aangenomen. 

Netflix-documentaires

Waar het ministerie van Justitie in augustus nog repte van ‘opstartproblemen’ die grotendeels waren verholpen, erkent de IND inmiddels dat er nog ‘zaken zijn die beter kunnen’. Wel stelt de immigratiedienst dat er verbeteringen zijn doorgevoerd op gebieden waar eerder problemen waren, zoals bereikbaarheid, planning en begeleiding van medewerkers. ‘We roepen medewerkers alleen op als er werk voor hen is’, aldus de IND in een schriftelijke reactie.

Volgens een Taskforce-medewerker klopt dat niet. ‘Ik heb vaak gezegd: ik word door u betaald, dus geef me dan ook werk. Maar ik word niet ingepland.’ Hij en collega’s krijgen het advies zich bezig te houden met het ‘verdiepingsprogramma’, bestaande uit het kijken van Netflix-documentaires en het programma Danny in Arabistan.

Asielzoeker in Ter Apel, waar het aanmeldcentrum is. Beeld Hollandse Hoogte / Robin Utrecht

Een vierde medewerker van de Taskforce, die werd binnengehaald als hoormedewerker, zegt wel te worden ingezet, maar soms ook om asielzoekers te horen uit herkomstlanden waarvoor ze niet is opgeleid. Al op haar vierde werkdag schoof een leerling bij haar aan bij een gesprek met een asielzoeker. ‘Vreemd, want ik ben zelf nog aan het leren, dus hoe kan iemand dan nu al van mij leren?’ Ze vreest dat kwantiteit boven kwaliteit gaat, ‘vanwege de druk van die 14 duizend dossiers’.

Vluchtelingenwerk deelt die zorgen. ‘In gespreksverslagen wordt steeds vaker fout op fout gestapeld’, schrijft de hulporganisatie in een persbericht.

Verlengde procedure

Omdat het de Taskforce vanwege de bestuurlijke wanorde niet lukt om aanvragen op tijd af te handelen, verwijst het asielzoekers door naar de zogenoemde verlengde procedure. Die is eigenlijk bedoeld voor complexe zaken die meer onderzoek vergen. Maar de Taskforce gebruikt deze route nu ook voor kansrijke asielzaken, zoals die van Syriërs die vrijwel standaard een verblijfsvergunning krijgen.

Een Taskforce-medewerker vertelt dat zij op gegeven moment advocaten per brief moest mededelen dat hun cliënt in de verlengde asielprocedure terecht zou komen. Tegelijkertijd moest ze wel het dossier alvast bekijken en een conceptbeslissing klaarzetten. ‘Dus terwijl asielzoekers te horen krijgen dat de beslissing vanwege capaciteitsproblemen is uitgesteld, staat die in concept wel al klaar.’

Het probleem is dat er geen ervaren IND’er beschikbaar is om haar werk te controleren, zegt deze medewerker. Een dergelijke controle zou volgens haar bij kansrijke zaken slechts enkele minuten kosten. Dat die handeling  nu niet wordt verricht, betekent voor de asielzoeker in kwestie dat zijn beslissing nog eens een halfjaar wordt uitgesteld.

Protesten asielzoekers

Al wekenlang wordt in meerdere asielzoekerscentra geprotesteerd. Op spandoeken in gebrekkig Nederlands eisen bewoners snellere procedures. De onrust wordt verder aangewakkerd door het feit dat asielzoekers die na 1 april 2020 in Nederland zijn gearriveerd, wél direct worden geholpen. Zij vallen niet onder de verantwoordelijkheid van de Taskforce, maar belanden in de reguliere procedure, waar de IND nu ironisch genoeg wel genoeg capaciteit voor heeft.

‘Waarom worden de aanvragen niet op volgorde van binnenkomst behandeld?’, vraagt Khaled (45) uit Jemen zich af. Terwijl hij met zijn gezin al meer dan een jaar wacht op zijn eerste interview met de IND, ziet hij dat andere migranten die net in Nederland aankomen meteen aan de beurt zijn.  

Hij wijst erop dat die tweedeling een onbedoeld bijeffect heeft. ‘Ik zie op Arabischtalige Facebook-groepen dat vluchtelingen in Turkije en Griekenland elkaar vertellen: als je nu naar Nederland komt, heb je binnen één maand een verblijfsvergunning. Er gaan nu dus meer vluchtelingen hierheen komen. Ik geloof dat Nederlandse politici dat niet willen, dus dan is dit beleid erg dom.’

Uiteindelijk is het de asielzoeker die de rekening betaalt van het ad hoc beleid dat de overheid voert op dit terrein, stelt universitair docent Martijn Stronks (Vrije Universiteit), gespecialiseerd in migratierecht. Volgens hem is hier de theorie van de Franse socioloog Pierre Bourdieu van toepassing: ‘De almachtige is diegene die niet wacht, maar anderen laat wachten.’ 

‘Wachtpolitiek’, aldus Stronks, ‘is een belangrijke vorm van machtsuitoefening, die vermoedelijk nergens zo duidelijk zichtbaar wordt als in het asielrecht’. De vraag in hoeverre dit bewust beleid is, valt volgens Stronks lastig te beantwoorden. ‘De IND zal dit nooit toegeven.’ 

Wel is volgens hem duidelijk dat het kabinet een aantal welbewuste keuzes heeft gemaakt die hebben geleid tot de huidige praktijk. Uit vertrouwelijke documenten, die in 2016 middels een WOB-verzoek van de Volkskrant naar buiten kwamen, bleek dat het vertragen van de procedures voor nareizende familieleden op het ministerie werd gezien als een methode om asielzoekers te ontmoedigen voor Nederland te kiezen.

Daarnaast zorgt de prioriteit die het kabinet geeft aan het afwijzen van ‘kansloze’ zaken, zoals die van economische migranten uit Marokko en Algerije, ervoor dat vluchtelingen die wél kans maken langer moeten wachten.

Gedemotiveerd personeel

Waar asielzoekers doorgaans weinig andere keuze hebben dan maar af te wachten, geldt dat niet voor de veelal pas afgestudeerden die sinds dit voorjaar aan de slag zijn bij de Taskforce. Die raken gefrustreerd en gedemotiveerd door deze werkomgeving, zegt een van de Taskforce-medewerkers. ‘Er zullen meerdere mensen om zich heen kijken naar ander werk.’ Een enkele collega is al vertrokken.

Een andere medewerker die haar frustraties met de Volkskrant deelt, wil nog niet opgeven, ‘omdat de intentie van de organisatie wel goed is’. Ze vermoedt dat ze voorlopig nog wel even werk heeft. ‘Als we in het huidige tempo doorgaan, zijn we over drie jaar nog niet klaar.’

Heeft u belangrijke informatie die u naar aanleiding van dit artikel met de Volkskrant wilt delen? Mail dan naar tips@volkskrant.nl. Liever anoniem tippen? Ga dan naar publeaks.nl

250 uitzendkrachten
De Taskforce Dwangsommen bestaat uit zo’n 480 medewerkers, onder wie 250 uitzendkrachten. De rest van het personeel is afkomstig van de IND (180 medewerkers), de Dienst Terugkeer&Vertrek (30) en het ministerie van Buitenlandse Zaken (20). De Taskforce werkt vanuit twee tijdelijke locaties in Utrecht en het IND-kantoor in Den Bosch. Volgens het ministerie van Justitie waren er begin augustus 3 duizend van de 14 duizend opgestapelde zaken afgehandeld.

Lees ook

Chaos bij taskforce die onder grote druk duizenden achterstallige asielaanvragen moet afhandelen
De speciale afdeling die voor het einde van dit jaar duizenden achterstallige asielaanvragen van de Immigratie- en Naturalisatiedienst IND moet afhandelen, functioneert slecht. Dossiers die deze afdeling heeft opgesteld zijn incompleet, gehoren worden op het laatste moment afgezegd en telefoontjes en mails blijven onbeantwoord. 

Iftikhar (34) wacht al meer dan een jaar op de IND: ‘Kon ik maar werken’
Al een jaar wacht Iftikhar Ahmad op een uitspraak van de IND, en hij is niet de enige. 14 duizend andere dossiers vereisen snelle actie van de immigratiedienst. Een Taskforce Dwangsommen moet voor verlichting zorgen, maar Ahmad hoort maar niks. En zijn familie thuis heeft echt geld nodig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden