Chanoeka in Utrecht: dansen tegen de onverschilligheid

Het Joodse lichtfeest, dreigde dit jaar te worden overschaduwd door de beelden van ingeslagen ramen van een koosjer restaurant. Maar Chanoeka blijft in de eerste plaats een feest van hoop.

Dansen tegen de onverschilligheid Beeld John van Hamond

Ohad (25) komt uit Israël, is Joods. Bij uitzondering draagt hij zondag een wit keppeltje, vanwege de Chanoekaviering - het Joodse lichtjesfeest. De rest van het jaar ligt het hoofddeksel thuis in een la, want hij is niet gelovig, 'Maar als ik gelovig zou zijn, zou ik in Nederland nooit met een keppeltje de straat opgaan. Veel te gevaarlijk', zegt hij op de stoep van het Utrechtse stadhuis, waar de locoburgemeester net het eerste Chanoekakaarsje heeft aangestoken.

De beelden van de Syrische Palestijn die begin december de ramen insloeg bij het koosjere restaurant Hacarmel in Amsterdam hebben er bij Ohad stevig ingehakt. 'De politie keek toe, liet de agressieve Palestijn veel te lang zijn gang gaan. Binnen twee dagen was hij alweer op vrije voeten.'

De Israëliër heeft geen positief beeld van het leefklimaat voor Joden in Nederland. Voor hij naar Utrecht verhuisde om zich bij zijn Nederlandse niet-joodse vriendin Naomi (23) te voegen, had Ohad al veel gelezen over de 'groeiende onverschilligheid in Nederland jegens antisemitisme'.

Zijn vriendin Naomi knikt instemmend. Als Joden en het Israëlisch-Palestijns conflict ter sprake komen in haar vriendenkring, stuit ze vooral op onwetendheid. Ze probeert er met haar vrienden wel over te praten, maar dat lukt niet erg. 'We leren er op school te weinig over.'

Het gebrek aan historisch besef is de rode draad van de Chanoekaviering in Utrecht. VVD-prominent Frits Bolkestein - een van de gastsprekers - hekelt de verwaarlozing van de geschiedenis in het Nederlandse onderwijs. 'Nederland worstelt met de integratie van minderheden. Lastig is het integreren in een cultuur die geen zeggingskracht heeft, omdat het verleden wordt verontachtzaamd.'

Met zichtbare genegenheid leidt Bolkestein de volgende spreker in. Die heeft inmiddels heel veel geleerd van de geschiedenis: deradicaliseringsexpert Soumaya Sahla.

'Zij heeft in haar vorige leven veel kennis opgedaan over extremistische moslims', zegt Bolkestein. 'Zij is bij uitstek geschikt om antisemitisme te bestrijden. Volgende week gaat ze op studiereis naar Israël.'

Respect

Voor die rol was Sahla in 2008 al ontdekt door de Utrechtse rabbijn Aryeh Leib Heintz. Ze zat toen gevangen op verdenking van terrorisme. Heintz - zondag ook een van de sprekers - was geestelijk verzorger in het gevangeniswezen.

Hij was door een Joodse medegedetineerde van Sahla op haar afgestuurd en was overtuigd geraakt van haar goede karakter. 'Zij toonde veel respect voor het jodendom', zei hij destijds tegen de Volkskrant. 'Zij is tolerant en niet blij met fanatici die anderen verketteren.'

De rabbijn stak zijn nek voor haar uit en schreef in een brief aan het gerechtshof dat haar zaak in hoger beroep behandelde, dat de Nederlandse samenleving vruchten zou kunnen plukken van Sahla's ervaringen. Hij zag haar als een rolmodel voor meisjes die dreigen te radicaliseren.

En daar staat ze nu op het bordes van het Utrechtse stadhuis, onder een levensgrote chanoukia (negenarmige Hebreeuwse kandelaar), net terug van een bezoek aan Auschwitz. Een bezoek dat haar 'door merg en been ging, zo angstaanjagend'.

Ja, ze heeft zich in de geschiedenis verdiept en die leerde haar 'dat Joden door de eeuwen heen ten onrechte door het slijk zijn gehaald'. 'Dat er iedere keer wel een excuus was om hen publiekelijk te vernederen en te vervolgen. Of het moedwillig werd gedaan of uit onwetendheid, het getuigt in elk geval van gewetenloosheid.'

Geschiedenis

Net als haar mentor Bolkestein pleit Sahla voor grondiger geschiedenisonderwijs - vooral ook over de Holocaust. Ze merkt dat niet iedereen ervan overtuigd is dat de vrijheid van godsdienst, die is verankerd in de Nederlandse grondwet, ook voor de Joodse gemeenschap geldt. 'Zolang een Joodse man niet met een keppel over straat kan en een moslima met hoofddoek wel bij Albert Heijn kan werken, is dat een signaal dat we er nog lang niet zijn.'

Voor haar laatste stukje scholing gaat Sahla volgende week naar Yad Vashem, de officiële staatsinstelling van Israël voor het herdenken van de Joodse slachtoffers in de Tweede Wereldoorlog. Daarna gaat ze, voor een programma dat is opgezet door Yad Vashem en het Centrum Informatie en Documentatie Israël, lesgeven over de Holocaust in achterstandswijken.

Hoop

'Dit geeft de Jood hoop', zegt een orthodoxe puber met zwarte hoed, terwijl hij zijn handen warmt aan een kop dampende tomatensoep, die wordt geserveerd in een met lichtjes versierde Chanoekatent. 'Sahla is het Chanoekalichtje in onze duisternis', vult een Joods meisje aan, dat niet met haar naam in de krant wil. 'Ben bang dat ik dan herkend wordt en gepest wordt op school door moslimjongetjes.' Haar angst is niet ongegrond, zegt ze en verwijst, zoals meer bezoekers, naar 'de ziedende Palestijn' die inbeukte op het Joodse restaurant.

Chanoeka is een symbool van hoop en de wetenschap dat Joden altijd wel weer een uitweg vinden, benadrukten de rabbijnen in hun toespraken. Na afloop van het evenement gaven ze met een vrolijke kringdans, uiting aan hun optimisme.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.