Chaim Levano liet zich niet in een hokje stoppen

Het eeuwige leven: Chaim Levano (1928-2016)

De pianist, acteur, theater maker, kunstenaar, dadaïst en avant-gardist Chaim Levano liet zich niet in een hokje stoppen. Hij hield van knotsgekke projecten.

Beeld Hollands Hoogte

Chaim Levano was in 1960 de allereerste musicus die het pianowerk van Erik Satie in dit land uitvoerde. Als theatermaker haalde hij de publiciteit met de voorstelling Geproefde Ruimtes, Theater zonder acteurs, dat in drie kamers van het Amsterdamse Pulitzerhotel werd uitgevoerd en waarin in een van de kamers een stapel ademende en zuchtende matrassen werd vertoond. In 1992 ontstond ophef over zijn kunstwerk Bekijks III, een grote KLM-vliegtuigtrap die voor het Rijksmuseum opgesteld stond en die naar een enorme lege lijst leidde. Bezoekers konden de trap bestijgen, zich in de lijst opstellen en zich aldaar als een vip laten fotograferen. Van veel van zijn projecten wist nooit iemand of het nu kunst was of een foute grap.

In 1991 kreeg hij 180 mensen zo ver om in de Beurs van Berlage een zondagmiddag te wachten op een vriend, de telefoon, de uitslag van een examen of de dood. 'Het leven is nu eenmaal wachten.' Hij was pianist in het ludieke Resistentieorkest, dat bekend werd van het VARA-programma Haagsche Kringen, waar hij ook absurde gedichten voorlas over politici als Joop den Uyl. Op hoge leeftijd speelde hij nog rollen in de televisieseries Baantjer en Goede Tijden, Slechte Tijden.

'Aantasting'

Het is maar een kleine greep. Voor iemand die zoveel knotsgekke projecten heeft gedaan, was Chaim Levano in Nederland merkwaardig onbekend. De musicus, theatermaker, kunstenaar, acteur, dadaïst en avant-gardist wilde zich niet in een hokje laten stoppen. Zijn dood op 17 februari kreeg mogelijk daardoor weinig aandacht.

Drie jaar eerder verscheen onder de titel Theater Levano een boek over hem. 'Levano samenvatten is niet mogelijk. Zelf heeft hij het woord 'aantasting' gebruikt. Het betekent afstand nemen van literaire en theatrale tradities om toeschouwers te confronteren met een onverwachte en daardoor spannende onzekerheid', schreef de Volkskrant.

Chaim Levano werd in 1928 geboren in een joods gezin in Heerlen. Hij overleefde als enige van zijn familie de oorlog. In 1948 emigreerde hij naar Palestina waar hij kanonnier was in het joodse leger en als hoboïst van de politiekapel van Haifa ontdekte talent te hebben als muzikant. Nadat hij een aantal pianolessen had genomen, werd hij pianist voor de ochtendgymnastiek op de Israëlische radio. De anekdote luidt dat hij zich om zes uur 's ochtends in zijn pyjama naar de studio liet rijden en zo achter de vleugel kroop. In 1955 keerde hij terug in Nederland met de ambitie concertpianist te worden. Hij verdiende zijn boterham als begeleidingspianist bij het Ballet der Lage Landen van Mascha ter Weeme en het Amsterdamse ballet. Met de uitvoering van het werk van Satie in 1960 ontdekte Levano het avant-gardistisch theater. Het inspireerde hem tot een antimuziekconcert met protestborden rond de vleugel in Amsterdam.

Beeldende kunst

Levano maakte theaterbewerkingen van de roman Hersenschimmen van Bernlef, van De overwinning op de zon van de Russische avant-gardist Velimir Chlebnikov en De Ui van Kurt Schwitters. Verder bracht Levano het muziekwerk van de filosoof Friedrich Nietsche over het voetlicht. Inmiddels had hij ook de beeldende kunst ontdekt. Onder de titel Geen fototentoonstelling organiseerde hij een manifestatie in de Beurs van Berlage waarbij bezoekers hun neuzen, navels en benen konden laten vastleggen. Hij had ook succes in Duitsland. Op de Expo in Hannover (2000) waren Levano's Luistermuren te zien, golvende wanden voorzien van grote, gestileerde monden, waar de luisteraar zijn oor tegenaan kon drukken en waaruit dan steeds verschillende teksten opborrelden. Een van zijn laatste optredens was Theater Levano in 2011.

Levano had een echtgenote en drie kinderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.