Chailly laat orkest en koor glanzen als graniet

De Eurovisiekerstmatinee van het Concertgebouworkest heet tegenwoordig gewoon 'Kerstmatinee', want er zijn buiten Nederland geen tv-zenders meer die het concert live laten horen en zien....

Dat moeten ze in andere landen zelf maar weten. In Amsterdam en omstreken staat de traditie van het rechtstreeks uitgezonden concertspektakel nog redelijk overeind. Jammer alleen, dat de AVRO-tv morgen niet het hele programma kan uitzenden. De NCRV heeft tegen tweeën nog iets ontzettend belangrijks (het muziekprogramma 'C-majeur'), zodat de matinee-uitzending in afleveringen verloopt: eerst Oedipus Rex van Stravinsky. Dan een nachtje slapen, en dan de Psalmensymfonie van dezelfde Stravinsky. Een stilistich verwant onderdeel, dat op de radio dinsdag al te horen is aan het begin van de matinee.

Dat Chailly en het orkest van matinees met Italiaanse opera zijn overgestapt op Oedipus Rex, is een moedige daad, want de wereld is verdeeld tussen hen die innig van dit stuk houden, en hen die er een uitgesproken hekel aan hebben. Er zijn ook mensen die nooit van dit 'opera-oratorium' hebben gehoord, maar dat vindt zijn oorzaak mede in het feit dat in de tweede groep ook opera- en concertintendanten zitten.

Het stuk is opgetrokken uit muzikaal en tekstueel graniet. Zelden heeft een partituur zo sterk in het verlengde gelegen van een theater idee als bij Oedipus Rex van Stravinsky en de schrijver Cocteau. Hun bedoeling was personages te creëren, roerloos als stenen beelden. De oermythe over de man die onwetend zijn vader doodde en zijn moeder huwde, is neergelegd in hoekige koren en soli. De in het Latijn gestelde dialogen brengen de stof zo weerbarstig en 'onpersoonlijk' mogelijk naar voren.

Achter het masker kolkt intussen de wanhoop, want al is het noodlot in Oedipus Rex van groter belang dan de mens, de mens is wel slachtoffer. Zo hebben de tenoren en bassen van het Omroepkoor bij Chailly geen maskers nodig bij hun strijfstrakke weergave van het openingskoor, waarin het volk van Thebe om hulp roept tegen de pest.

Tegelijk is in hun steenachtige koorzang het bonzende hart bespeurbaar van een collectieve doodsangst. Het is een vitaal element, maar lastig te realiseren. Het lukt alleen in uitvoeringen die zich ritmisch op het scherpst van de snede afspelen.

Wat Chailly vrijdag bij de vooruitvoering klaarspeelde met koor en orkest was van hoge perfectie. Koren als het 'Theba peste moritur', en het uitzinnige 'Gloria' bij de opkomst van Iocaste, glansden als graniet, maar hadden ook optimale stuwing en zeggingskracht.

Minder fraai trof Chailly het vooralsnog met de heren-solozangers, onder wie Oedipus zelve. De tenor Robert Dean Smith had te weinig rust in zijn donder om te kunnen boeien, en Chailly wist hem onvoldoende de weg te wijzen.

Maar de tenor stak nog gunstig af bij de Finse basbariton Juha Uusitalo, die de pontificale toonladders van de monumentale Creon-partij omvormde tot kleurloze riedels, en ook in zijn grote dubbelrol als Bode de indruk wekte liever thuis bij de kachel te zitten.

Goed dat Waltraud Meier langskwam. De prachtige indruk die ze maakte in de partij van Iocaste, was deels een zaak van Stravinsky: hij gebruikt de enige vrouw in het spel om het graniet van de partituur te laten openbarsten. In haar schitterende aria klinken echo's van Handel, Verdi en Bizet.

Voor een ander, even groot deel was het schitteren een zaak van Meier, die haar 'Nonne erubescite' toon voor toon zinderende inhoud gaf, spottend met de onzekerheid die vrijdag nog als een sluier over de solistencast hing, en in de Psalmensymfonie zelfs het koor aantastte. Het valt te hopen dat het tv-licht morgen die sluier verjaagt.

De enige niet-bedeesde mannenzangersvriend is tot nu toe de basbariton Albert Dohmen. De Duitser miste twee repetities wegens een zere keel, werd uit de productie gezet, en dreigt het orkest nu met een proces.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden