Opinie

'Centraliseren van het IT-budget staat garant voor een bestuurlijke ramp'

Als de politiek goed gebruik wil maken van de mogelijkheden van ict, dan zal de nieuwe regering op het juiste niveau een 'architectuurboard' moeten instellen, vindt Titus Mars van Overheid 2.0.

Beeld ANP

'Tien minuten werk! Echt waar. Als ik het zelf zou mogen doen zou ik binnen een paar minuten klaar zijn. Maar zo gaat het dus niet. Er komt eerst een functionele analyse, dan een impactanalyse. Vervolgens gaat iemand beoordelen of de testplannen aangepast moeten worden. En omdat dat allemaal samen inmiddels dagen werk is, moet er eerst over vergaderd worden. En daarvoor moet eerst een nota geschreven. Dat geloof je toch niet?'

Budget
Het aardige van nieuwkomers in een organisatie, liefst jonge nieuwkomers, is dat ze nog niet vertrouwd zijn met de routines. Wie al eens vaker iets gedaan wilde krijgen van een IT-afdeling van een groot bedrijf zal de hiervoor beschreven ergernis herkennen. Iets dat schijnbaar makkelijk even zou kunnen wordt door de IT afdeling opgeblazen tot een serieus project met een omvangrijk budget.

Het omgekeerde komt trouwens ook voor: een lastig probleem dat al jaren vele manuren kost en kopzorgen oplevert kan soms zo maar verdwijnen, omdat het toevallig op het bureau kwam van een techneut met de juiste connecties, die het meteen maar even oploste.

Sinds een jaar of tien weten we vrij precies hoe organisaties zich moeten inrichten om optimaal gebruik te maken van technologie. Het vakgebied heet in goed Nederlands IT Governance. Je benoemt een Chief Information Officer (CIO) in de Raad van Bestuur, en je geeft die CIO de verantwoordelijkheid voor het IT budget.

Om goed om te gaan met het budget richt de CIO project portfolio management in: een manier om verstandig af te wegen welke vernieuwingen in welke volgorde gerealiseerd moeten worden. Er komt dan ook een sourcing beleid: een grote lijn door beslissingen om sommige dingen in te kopen en andere juist zelf te maken (make or buy).

Een architectuurboard onder leiding van de CIO is opdrachtgever van twee of drie enterprise architects die uittekenen hoe de organisatie zich de komende vijf of tien jaar verder zal ontwikkelen. Zo'n inrichting voorkomt niet alle frustraties van nieuwe medewerkers maar biedt een redelijke remedie tegen het verspillen van al te veel geld en energie.

Probleem
Een CIO, zo weten we ook uit wereldwijde ervaring in grote en kleine organisaties, kan zijn werk alleen goed doen als hij lid is van het hoogste uitvoerende bestuur. Maar wat betekent dat nu bij politiek gestuurde overheidsorganisaties? In sommige gemeenten neemt een wethouder de CIO-rol op zich. In andere is een CIO benoemd in het managementteam van de gemeentesecretaris.

Dat laatste is ook gebeurd op niveau van het rijk. Alle ministeries hebben sinds 2008 een CIO. Daardoor gaat het beter met de ict binnen de ministeries, maar het is maar een beperkte oplossing. Bijna ieder maatschappelijk probleem strekt zich uit over beleidsonderwerpen van twee of meer ministeries, en raakt in veruit de meeste gevallen ook de gemeenten, provincies of waterschappen.

Op het niveau van de overheid als geheel, zou het centraliseren van zelfs maar een klein deel van het IT budget garant staan voor een grote bestuurlijke ramp. Dat nog afgezien van de staatsrechtelijke onmogelijkheid.

Wie denkt dat we het staatsrecht dan maar opzij moeten zetten, weet niet wat hij zegt. De problemen van de overheid met ict zijn groot, maar vallen ruimschoots weg tegen echte inhoud als de gezondheidszorg, maatschappelijke ondersteuning en schooluitval. De staat wat bijschaven (naar Deens model bijvoorbeeld) kan een goed idee zijn, maar om ict veel beter in te zetten kunnen we flinke stappen zetten met iets dat veel eenvoudiger is.

Doorpakken met het enige instrument van de CIO dat niet direct aan macht over de budgetten vast zit namelijk: het architectuurboard. Er zijn al vele overheidsarchitecturen, maar die zijn te diep verstopt in de ambtelijke organisaties, te ver weg van ons hoofdbestuur opgehangen. Een effectief architectuurboard zou door de Tweede Kamer ingesteld kunnen worden. Denk aan het model van de voormalige Raad van Economisch Adviseurs.

Maar het beste zou het zijn als het kabinet een permanente commissie benoemt met die rol. Liefst een commissie bij het ministerie van Algemene Zaken. Dan noemen we stiekem, als even niemand oplet, de minister president de CIO.

Titus Mars

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden