Analyse Koopkracht

Centraal Planbureau: forse koopkrachtstijging volgend jaar, maar niet voor gepensioneerden

In 2020 moet het echt gaan gebeuren. Na jaren van zuur en tegenvallend zoet, moet iedereen er volgend jaar op vooruitgaan: met gemiddeld 2,1 procent. Dat zou neerkomen op een van de hoogste koopkrachtstijgingen van deze eeuw. Dit verwacht het Centraal Planbureau na doorrekening van de begroting van het kabinet voor 2020.

Minister Wopke Hoekstra van Financiën (CDA) dinsdag in de Tweede Kamer met het koffertje. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Het gemiddelde percentage heeft, zoals altijd met ramingen, de schijn van zekerheid en exactheid. Dat geeft het planbureau zelf meteen grif toe. Onverwachte ontwikkelingen, zoals tegenvallende loonstijgingen of achteruitgang van de pensioenfondsen, kunnen het beeld nogal beïnvloeden. Dat leidde in 2018 tot tegenvallende cijfers. 

Het gaat bovendien om ‘statische koopkrachtcijfers’. Dat wil zeggen dat er in de omstandigheden van de burger niets verandert. In de praktijk gebeurt dat uiteraard wel. Een scheiding, een sterfgeval, promotie of ontslag – het is schering en inslag en heeft een veel grotere invloed op de koopkracht dan welk beleid dan ook. Maar koopkrachtcijfers horen bij Nederland zoals de dijken bij de polders en zijn onlosmakelijk verbonden met Prinsjesdag.

Zelf splitst het planbureau de koopkrachtcijfers uit naar een reeks groepen. Eerst grofmazig om steeds fijnmaziger te worden, waarbij de slagen om de arm duidelijk worden. In het algemeen werkt de lastenverlichting van 4,4 miljard euro door. Die is vooral het gevolg van de versimpeling van het belastingstelsel dat van vier ‘schijven’- tarieven – naar twee gaat. Maar ook de verhoging van de algemene heffingskorting, de arbeidskorting en de lagere energiebelasting tikken aan. 

Arbeidskorting

Maar niet iedereen profiteert overal van. Wie meer belasting betaalt, profiteert meer van de belastingvereenvoudiging. De arbeidskorting geldt, de naam zegt het al, alleen voor werkenden, maar de algemene heffingskorting geldt voor ieder die belasting betaalt, ook voor gepensioneerden. Dat laatste is belangrijk omdat zo ook de koopkracht van gepensioneerden wordt bijgespijkerd.

Zo komt het algemene beeld naar voren. Werkenden gaan er gemiddeld 2,4 procent op vooruit, uitkeringsgerechtigden 1,2 procent en gepensioneerden 1,1 procent. En bij elke groep zitten uitschieters. Zo kan de koopkrachtstijging bij werkenden oplopen tot bijna 5 procent en bij gepensioneerden blijven steken op bijna 0,5 procent.

Dan gelden nog voorbehouden, zeker waar het om zaken gaat waar het kabinet geen greep op heeft. Neem de loonsverhoging die werknemers in loondienst via een cao krijgen. De grootste vakbond, de FNV, wil volgend jaar 5 procent loonsverhoging. Het CPB rekent erop dat werknemers gemiddeld via hun cao 2,5 procent krijgen. Dat kan nog wel eens tegenvallen. Zo ging het CPB ging er vorig jaar bij het opstellen van de koopkrachtcijfers vanuit dat werknemers dit jaar gemiddeld 2,9 procent cao-loonsverhoging zouden krijgen. Nu stelt het planbureau vast dat het bij 2,5 procent blijft.

De andere onbekende factor waar het kabinet maar tot op zekere hoogte invloed op heeft, zijn de pensioenen. Verlaging dreigt bij een aantal grote pensioenfondsen, als gevolg van de aanhoudend lage rente. Het planbureau verwacht dat de korting in 2020 ‘enkele tienden van procenten’ zal zijn, omdat de totale korting over tien jaar wordt uitgesmeerd.  Hier geldt wel een disclaimer in positieve zin:  lang niet alle pensioenfondsen staan er slecht voor. Het CPB voorziet daarom een grote ‘spreiding’ in koopkrachtontwikkeling.

LEES OOK:

Wie wil weten wat de vooruitzichten voor de eigen portemonnee zijn, kan met deze rekentool uitvogelen hoe het volgend jaar staat met de koopkracht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden