'Celstraf voor jongeren werkt contraproductief'

Rieke Samson..

amsterdam Na de recente arrestatie van een 15-jarige jongen die Dirk Post uit Urk zou hebben gedood, laaide de discussie weer op. Jongeren die een ernstig misdrijf plegen, moeten harder worden gestraft, vinden politici. Onder andere de VVD wil het mogelijk maken dat kinderen van 14 of 15 jaar als volwassene worden berecht.

Procureur-generaal Rieke Samson (57), die woensdag afscheid nam van haar collega’s, verwerpt dergelijke pleidooien. De leeftijdsgrenzen in het Nederlandse strafrecht zijn al lager dan in de meeste andere landen, beklemtoont ze.

De grens is zo hoog omdat jongeren minder inzicht hebben in de gevolgen van hun daden dan volwassenen. Ze zijn slechter in staat impulsen te bedwingen en eenvoudiger te beïnvloeden. ‘Je moet meewegen dat hun hersens pas volledig ontwikkeld zijn als ze 23 jaar zijn. Zelfs jongvolwassenen, tussen 18 en 23 jaar, moet je anders behandelen dan iemand van 30. Celstraffen zijn contraproductief.’

Waarom werken celstraffen voor jongeren volgens u averechts?

‘Als je kinderen opsluit, haal je ze uit hun omgeving, je isoleert ze. Als je ze consequent hard en repressief aanpakt, komen ze in de samenleving terug met een grote achterstand, veel gevaarlijker dan toen ze de gevangenis in gingen. De beste voorspeller van recidive is een vrijheidsstraf. Dat blijkt uit veel wetenschappelijke onderzoeken. We kunnen niet zeggen: wat deze wetenschappers zeggen, is niet waar. Daarom kijken we met Bureaus Jeugdzorg en de Raad voor de Kinderbescherming welke gedragsinterventies aantoonbaar werken. Die gaan we vaker gebruiken.’

Het OM gaat milder straffen?

‘Als minderjarigen een ernstig misdrijf plegen, moet je ze stevig aanpakken en ook opsluiten. Maar voor de meeste anderen is een individuele aanpak effectiever. Daarover zijn we het de laatste tijd eens geworden met de organisaties die ik net noemde. Je kunt jongeren bijvoorbeeld een straf opleggen als stok achter de deur, als ze niet naar hun werk of naar school gaan. De afgelopen jaren is de samenleving intoleranter geworden en het OM misschien ook wel. Ruzies op het schoolplein kan de rector afhandelen. We moeten geen kattenkwaad criminaliseren.’

Critici zullen het OM verwijten dat u te soft bent.

‘Veel mensen zijn bezorgd omdat ze denken dat de jeugdcriminaliteit toeneemt. Dat is absoluut niet zo. Wel lijkt een kleine categorie autochtone jongeren gewelddadiger te worden: hooligans die onder invloed van alcohol en pillen over de schreef gaan. Zij krijgen forse straffen, net als bijvoorbeeld tasjesdieven. Dat zal niet veranderen. Maar bij anderen is maatwerk, zoals een taakstraf of een behandeling, beter om recidive te voorkomen.’

U bent bij het OM verantwoordelijk voor slachtofferzorg. Het spreekrecht voor slachtoffers in de rechtszaal wordt steeds populairder. Voegt dat iets toe?

‘Ja. De rechter krijgt meer inzicht in de gevolgen van een misdrijf, en slachtoffers zijn blij dat ze in het bijzijn van de verdachte hun ei kwijt kunnen. Je ziet wel dat slachtoffers en nabestaanden zich beperkt voelen door de regels. Ze willen niet alleen praten over de gevolgen van het strafbare feit. Daarover is nu discussie. We moeten er niet bang voor zijn slachtoffers meer te laten zeggen.’

Wat kunnen slachtoffers nog meer doen in de rechtszaal?

‘Ze kunnen zich met de bewijsvoering gaan bemoeien. Verklaringen van het slachtoffer zitten in het strafdossier, maar je ziet vaak dat ze popelen om te reageren op wat de verdachte heeft gezegd tijdens de zitting. Laten we dat proberen, in één of twee arrondissementen kijken hoe dat uitpakt. In de rechtszaak tegen de veronderstelde kampbewaarder John Demjanjuk, in Duitsland, zijn nabestaanden zelfs nevenaanklager. Dat was voor mij een eyeopener.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden