analyseVerkiezingsprogramma CDA

CDA zet in nieuw programma in op regio: koester de boeren als waren het Rembrandts

Het CDA kiest in verkiezingsprogramma radicaal voor de regio. Met grote woningbouwplannen buiten de Randstad, hogesnelheidstreinen naar het noorden en oosten, en zelfs lokale vrije dagen voor streekfeesten.

Lijsttrekker van het CDA Hugo de Jonge ontvangt het verkiezingsprogramma uit handen van Ben Knapen.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

‘De regio als norm der dingen.’ Dat had de titel kunnen zijn van het verkiezingsprogramma dat het CDA vrijdagmiddag presenteerde en dat in werkelijkheid ‘Zorg voor elkaar’ heet. Alles aan het werkstuk ademt aandacht voor de regio, en daarmee een verdere terugtrekking van de partij in de buitengebieden, waar ook de kiezers zitten. En dat voor verkiezingen met een lijsttrekker – Hugo de Jonge – die uit Rotterdam komt.

Het CDA wil een deels regionaal kiesstelsel (oud plan van Sybrand Buma), hogesnelheidslijnen naar het noorden en oosten, spreiding van overheidsorganisaties over het land, versterken van regioziekenhuizen en van andere zorg in de regio, meer regionale economische clusters, nieuwe woningen – één miljoen in tien jaar, waarvan een groot deel buiten de Randstad. Zelfs: ‘Meer lokale vrije dagen om de regionale identiteit met elkaar te vieren.’ Er moet een minister voor Regionale Ontwikkeling komen die een Programma voor de Toekomst van de Regio gaat maken.

Kortom: krimpgebieden moeten groeiregio’s worden. Zoals De Jonge het zegt: ‘In de regio ligt de ruimte om te wonen en te werken. Zo creëer je ook ruimte voor de stad.’ Pieter Omtzigt, tweede man op de lijst, voegt daar de identificatie aan toe: ‘De meeste mensen wonen niet in Nederland, maar in hun regio.’

Minder dan een jaar geleden lachte de toekomst het CDA tegemoet. Met Wopke Hoekstra en De Jonge had het de keus uit twee serieuze uitdagers van Mark Rutte. Ook Ferd Grapperhaus bouwde als minister een prima reputatie op. De slogan ‘het radicale midden’ werd weer uit de kast gehaald. De Jonge zei het bij de presentatie: ‘In de veertig jaar van ons bestaan hebben we laten zien dat oplossingen altijd uit het midden komen.’

Daar komt de Kamerbreed gedeelde analyse bij dat marktwerking de problemen niet oplost. De Jonge spreekt van ‘het onbehagen over het liberale recept van ieder voor zich.’ In plaats daarvan moet er een coöperatieve samenleving komen, waar het ‘draait om samenwerking en gedeelde belangen’.

Minister voor Volkshuisvesting

Die gedachte zie je in het programma terug. In het hoofdstuk over huisvesting, waar de terugkeer van een minister voor Volkshuisvesting wordt bepleit. In het voorstel een Volksbank op te richten, ‘een vertrouwde en degelijke coöperatieve bank’. Het sterkst zit het in de plannen voor de zorgsector: ‘Wij willen af van ingewikkelde aanbestedingen, verkeerde financiële prikkels en productietargets.’ ‘Winstuitkeringen in de zorg worden verboden, medisch specialisten komen in loondienst en de productie van geneesmiddelen moet naar Europa worden gehaald.

Met de landbouwsector, oogappel van het CDA, wordt omzichtig omgesprongen. ‘Nederland zonder boeren, tuinders en vissers is als het Rijksmuseum zonder Rembrandts’, staat er. ‘Daarom moeten we op hen net zo zuinig zijn als op onze Rembrandts.’ Het CDA wil een beschermde status voor vitale landbouwgronden en is tegen gedwongen onteigening.

In hoeverre de plannen werkelijkheid zullen worden, is ongewis. Het toekomstperspectief van een jaar geleden heeft zijn glans verloren. Grapperhaus sneed zich dermate in de vingers dat hij geen verkiesbare plek op de lijst kreeg. Hoekstra durfde een gooi naar het lijsttrekkerschap niet aan. In zijn plaats kwam Omtzigt, wat uitmondde in een rommelige tweestrijd om het lijsttrekkerschap tussen de kandidaat van de partijleiding en de outsider.

Coalitie met Forum

Het krediet van Hugo de Jonge als partijleider is daardoor geslonken. Omdat hij een volle portefeuille als coronaminister heeft, is zijn tijd om dat vertrouwen te herstellen beperkt. Minstens zo ingrijpend: veel van wat het CDA doet en vindt, wordt nu in het teken van die tweestrijd geplaatst, zelfs als de inhoudelijke verschillen niet groot lijken. Kanttekeningen bij Europa: daar moet Omtzigt achter zitten. De Brabantse Inge van Dijk, architect van de coalitie met Forum voor Democratie, op plek drie van de kandidatenlijst: daar heeft De Jonge moeten slikken.

Waar nog bijkomt dat enkele kandidaten publiekelijk klagen over de hun toebedeelde plek. Kamerlid Maurits von Martels trok zich terug, net als ‘gehandicaptenminister’ Rick Brink. De Kamerleden Chris van Dam en Martijn van Helvert beginnen een campagne voor voorkeurstemmen. Een indicatie voor het geslonken zelfvertrouwen is dat plek 24 niet als kansrijk wordt gezien. Dat voor een partij die een jaar geleden hardop van het Torentje droomde.

Het CDA deelde dinsdag, toen de kandidatenlijst werd gepresenteerd, een filmpje via sociale media dat bij elke kandidaat laat zien waar hij woont. Inderdaad, de regionale spreiding is voorbeeldig; het hele land kleurt geleidelijk CDA-groen. Wil dat in maart 2021 werkelijkheid worden, dan zal eerst de eenheid in eigen gelederen moeten worden hersteld.

Laat coffeeshops uitsterven

Het CDA gaat de concurrentie met de VVD aan als kampioen van recht en orde. De partij die in de persoon van minister Grapperhaus uitvoering moest geven aan de wietwet, vindt nu dat er voor coffeeshops een uitsterfbeleid moet komen. Legalisering van soft- en harddrugs is niet aan de orde. Ook wil het CDA een uitbreiding van het politiekorps en een tweede politieacademie. Voor alle jongeren tussen 16 en 20 jaar moet er een volwaardige diensttijd komen, bij Defensie of elders in de samenleving.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden