Nieuws

CDA-team broedde op harde, anonieme campagne tegen Rutte, ‘maar Hoekstra wist van niks’

Binnen het CDA circuleerden begin dit jaar plannen voor een harde en op de persoon gerichte campagne tegen VVD-leider Mark Rutte. In een reeks filmpjes moest de minister-president worden aangevallen op gebrekkige daadkracht, falend leiderschap, gebroken beloften en verraad in eigen kring. Het doel was ‘om de hardwerkende meerderheid van Nederland boos te maken’.

Mark Rutte en Wopke Hoekstra eerder deze maand op het Plein in Den Haag.  Beeld ANP
Mark Rutte en Wopke Hoekstra eerder deze maand op het Plein in Den Haag.Beeld ANP

Dit schrijven de politiek verslaggevers Peter Kee en Thijs Broer (beiden van het tv-programma Op1) in hun boek Code Rood, dat vandaag verschijnt. Hierin reconstrueren zij de gang van zaken in politiek Den Haag gedurende de coronacrisis en de verkiezingscampagne van 2021.

In een reactie ontkent het CDA met klem dat lijsttrekker Wopke Hoekstra en campagneleider Raymond Knops op de hoogte waren van de Rutte-campagne, zoals in het boek wel wordt gesteld. ‘Het idee van het voeren van een ondergrondse campagne is ongepast en het CDA onwaardig’, aldus interim-partijvoorzitter Marnix van Rij. ‘Hiervoor is geen opdracht gegeven vanuit het campagneteam. Het is ook niet besproken in het campagne-overleg.’

De partij erkent wel dat uit een eigen reconstructie inmiddels is gebleken dat het plan even circuleerde in het campagneteam. Direct betrokken waren Hans van der Wind, voorzitter van CDA Fondsenwerving (die zelf een miljoen doneerde aan de CDA-campagnekas) en media-adviseur Martin van Putten. Hoekstra zou worden gepresenteerd als de grote concurrent van Rutte. Met online filmpjes naar Amerikaans voorbeeld over de ‘gebroken beloftes’, advertenties en een anoniem Twitteraccount genaamd ‘@Ruttedoctrine’ moest de kritiek op de demissionair premier de wereld in worden gebracht.

De auteurs citeren uit intern e-mailverkeer waarin een reeks filmpjes werd voorgesteld waarin Rutte frontaal moest worden aangevallen, zonder dat het CDA als afzender traceerbaar zou zijn. Als thema’s werden onder meer genoemd de toeslagenaffaire, de ondermijning van de rechtsstaat, het ‘gebrek aan regie in de coronacrisis’, de halvering van het aantal ic-bedden in de afgelopen jaren ‘waardoor nu mensen doodgaan’, de afschaffing van de basisbeurs en de ‘gelukzoekers’ die voorrang krijgen bij het toewijzen van huurwoningen, terwijl het ‘eigen volk kan creperen’.

Mes in de rug

Ook werd een lijst gemaakt ‘van dertig vertrouwelingen die Rutte meedogenloos liet vallen toen ze in de problemen kwamen’. Dat ging over afgetreden VVD- bewindslieden als Frans Weekers, Fred Teeven, Jeanine Hennis, Halbe Zijlstra en Eric Wiebes. Zo moest worden getoond ‘hoe Rutte voortdurend andere collega-politici een mes in de rug steekt om hen te laten sneuvelen voor zijn gebrek aan daadkracht en regie’.

Daarnaast moesten er posters komen van ‘sjoemelende’ VVD-leden met zwarte balkjes voor hun ogen. Het anonieme Twitteraccount moest het verval van de rechtsstaat onder Rutte onder de aandacht brengen, aantonen dat ‘Rutte dezelfde trekjes vertoont als Afrikaanse dictators’ en dat Nederland een ‘bananenmonarchie’ is, zoals Kamerlid Pieter Omtzigt – toen nog CDA-lid en tweede op de kieslijst – rond die tijd in de Tweede Kamer verkondigde.

Omtzigt werd volgens de auteurs ook zelf betrokken bij de campagne. Er vond een brainstormsessie plaats tussen hem en Van der Wind en Van Putten, over onderwerpen waarop Rutte kon worden aangevallen. Thema’s als de toeslagenaffaire, de MH17-ramp en de affaire rondom Joris Demmink, de voormalig topambtenaar die online al jaren in verband wordt gebracht met kindermisbruik, kwamen voorbij.

Omtzigt heeft aan de auteurs laten weten niet meer herinnerd te willen worden aan de brainstormsessie. Hij benadrukt dat hij zelf niet is begonnen over de Demmink-affaire en dat hij zich ‘niet herkent’ in het geschetste beeld. Woensdag distantieerde hij zich op Twitter nogmaals nadrukkelijk van het beeld dat hij het initiatief zou hebben genomen:

Ongebruikelijk

Negatieve campagnes gericht op politieke rivalen zijn in Nederland ongebruikelijk. Er waren in de afgelopen decennia wel wat pogingen, maar die pakten doorgaans niet uit in het voordeel van de aanvallende partij. De SP, bijvoorbeeld, beleefde bij de laatste Europese verkiezingen weinig plezier van de persoonlijke aanval op PvdA-lijsttrekker Frans Timmermans. Die laatste won de verkiezingen, de SP verdween – na een storm van kritiek op de campagne – uit het Europees parlement.

Uiteindelijk ging de hele CDA-campagne niet door. Zodra het idee per e-mail breder werd verspreid, aan onder anderen fractieleider Pieter Heerma, heeft die het ‘van de hand gewezen’ nog voordat het Hoekstra en campagneleider Knops bereikte, benadrukt partijvoorzitter Van Rij. De bedenkers van het plan benaderden vervolgens op eigen initiatief nog wel zes reclamebureaus om de filmpjes te maken, maar geen van die bureaus wilde de vingers branden aan de anonieme, ondergrondse campagne. Ze vreesden voor hun reputatie als hun betrokkenheid aan het licht zou komen.

Ook ging het intussen mis met Hoekstra’s eigen campagne. Hij ging onderuit met zijn filmpje vanuit schaatshal Thialf, waar hij de coronaregels overtrad. En tot teleurstelling van zijn team maakte hij een weinig overtuigende indruk in de grote tv-debatten. Daarin viel hij Rutte wel aan op diens beleid, maar die bleek niet onvoorbereid en kaatste de bal met gespeelde verbazing terug: ‘Al dat beleid hebben we de afgelopen jaren samen gedaan!’

In zijn reactie op de gang van zaken verwees Van Rij dinsdag naar de interne evaluatiecommissie die onlangs vaststelde dat de CDA-campagne leed onder een ‘ondoorzichtige en niet-slagvaardige’ campagnestructuur waarin de verantwoordelijkheden niet altijd duidelijk waren. ‘Bovenstaande feiten zijn daarvan een onderstreping en dit mag in volgende campagnes niet meer voorkomen.’

Hans van der Wind reageerde dinsdag niet op verzoeken van de Volkskrant om een toelichting.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden