Analyse Crisis Brabant

CDA stort Brabant in politieke crisis - en vergroot de stikstofcrisis

Brabantse boeren protesteren bij het provinciehuis in Den Bosch om te protesteren tegen het milieubeleid van de provincie. Beeld Arie Kievit

De veerijkste provincie van Nederland en voorloper bij het aanpakken van de stikstofproblematiek verkeert sinds vrijdagavond in een bestuurscrisis. Onoverbrugbare verschillen tussen de traditionele ‘boerenpartij’ CDA en de andere coalitiepartijen (VVD, D66, GroenLinks en PvdA) over het stikstofbeleid vormden in Noord-Brabant de aanleiding. 

Terwijl de protesterende boeren buiten het provinciehuis al waren vertrokken en na hun actie bij Eindhoven Airport weer thuis op de boerderij zaten, stortten de christen-democraten Brabant niet alleen in een politieke crisis. Door het opblazen van de coalitie staat ook de Brabantse Aanpak Stikstof (BAS), waarover al zo lang wordt gebakkeleid, op losse schroeven.

Noord-Brabant werkte al ver voor de andere provincies en ver voor Nederland door de uitspraak van de Raad van State in een stikstofcrisis werd gestort aan strenge maatregelen. Eerst zonder het CDA, in het nieuwe college van gedeputeerden mét de partij.

Ondanks het massale boerenprotest hield het Brabantse bestuurscollege, inclusief het CDA, eind oktober aanvankelijk dapper vast aan de versnelde invoering van strenge milieu-eisen. Maar intern werden de eerste barsten in de CDA-gelederen toen al razendsnel groter. De CDA-fractie kwam steeds meer onder druk te staan van de eigen, steeds bozere achterban. De twee CDA-gedeputeerden worstelden meer en meer met een loyaliteitsconflict: trouw aan de coalitie of trouw aan de partij?

Geworsteld en gestunteld

Medio november barstte de bom. De CDA-fractie kwam tijdens een vergadering van Provinciale Staten met een motie om te gaan voor ‘een uniform landelijk stikstofbeleid’. De versnelde Brabantse stikstofaanpak, zoals afgesproken in het coalitieakkoord, moest van tafel. De twee CDA-gedeputeerden die het bestuursakkoord hadden ondertekend, zagen vervolgens geen andere uitweg dan hun ontslag aan te bieden.

‘Op de laatste dag van de onderhandelingen van deze coalitie zette de Raad van State een streep door de PAS (Programmatische Aanpak Stikstof, red.)’, zei gedeputeerde Renze Bergsma in een verklaring. ‘Niemand kon overzien welke impact dit zou hebben voor Nederland, en misschien wel in het bijzonder voor Brabant.’

Het was de voorbode van het opzeggen van steun voor het bestuursakkoord door de partij, vrijdagavond. ‘In deze coalitie kon het CDA onvoldoende voor de Brabantse boeren betekenen’, aldus de verklaring. ‘We hebben het debat na debat, voorstel na voorstel, geprobeerd, maar kregen helaas geen ruimte.’

Maandenlang heeft het CDA geworsteld en gestunteld over het stikstofbeleid. De kiem van het conflict is feitelijk al ruim twee jaar geleden geplant, toen het vorige provinciebestuur besloot - als eerste in Nederland - dat Brabantse stallen versneld ‘emissiearm’ moesten worden om de natuur tegen te veel stikstof te beschermen. Niet toevallig was dat een coalitie waarvan voor het eerst in de Brabantse geschiedenis het CDA (voorheen KVP) géén deel uitmaakte.

Furieus

In 2017 besloot de provincie dat de oudere veestallen niet pas in 2028 (zoals eerder was afgesproken met de agrarische sector), maar al in 2022 veel schoner en milieuvriendelijker moesten zijn. De boeren reageerden furieus. Ook oppositiepartij CDA stemde tegen en sprak van ‘een historische fout’.

In juni dit jaar werden die afspraken uit 2017, weliswaar in licht aangepaste vorm, opgenomen in het coalitieakkoord waarmee ook het CDA instemde. De christen-democraten, happig om opnieuw mee te gaan besturen, riepen weliswaar dat er belangrijke herzieningen waren aangebracht in de omstreden veehouderijbesluiten. Maar de versnelde aanpak van Brabantse veestallen bleef intact.

En toen brak door een uitspraak van de Raad van State in heel Nederland de stikstofcrisis uit, en werd alles anders.

Vele duizenden boeren demonstreerden op het Malieveld en voor provinciehuizen tegen een nog strenger stikstofbeleid dat volgens eigen zeggen hun bedrijfsvoering ernstig in gevaar zou brengen. Sommige provinciebesturen haalden onder druk van de boze boeren al snel bakzeil.

Eind oktober stonden ook voor het provinciehuis in Den Bosch meer dan duizend tractoren en zeker tweeduizend boeren. Zij zagen hun kans schoon om in deze landelijke stikstofcrisis het versnelde Brabantse beleid opnieuw en nog luider aan de kaak te stellen. De Brabantse boeren vinden het vooral onrechtvaardig dat zij aan strengere milieuregels moeten voldoen dan hun collega’s in andere provincies.

Het Brabantse provinciebestuur besloot, zonder het CDA, door te gaan in een ultieme poging om het eigen, voortvarende stikstofbeleid te redden. GroenLinks-gedeputeerde Rik Grashoff kwam nog met een handreiking: negen maanden uitstel voor het aanvragen van een nieuwe vergunning voor een schonere veestal.

Maar alle pogingen bleken tevergeefs. Het CDA trok formeel zijn steun aan het coalitieakkoord in. Daarmee werd voor het eerst in de Brabantse geschiedenis het provinciebestuur opgeblazen. Ook het stikstofbeleid had dus geen meerderheid meer in de Provinciale Staten.

VVD-gedeputeerde Christophe van der Maat van de grootste partij in Brabant reageerde teleurgesteld. Hij gaat nu eerst kijken ‘hoe we Brabant bestuurbaar kunnen houden’. Dat kan met een nieuwe meerderheids-, maar ook een minderheidscoalitie. Hij onderstreepte tevens dat de VVD pal achter de Brabantse stikstofaanpak blijft staan.

Twee CDA-gedeputeerden in Noord-Brabant zijn in de nacht van vrijdag op zaterdag uit het provinciebestuur gestapt vanwege de stikstofcrisis. De opgestapte CDA-bestuurder Marianne van der Sloot zei in een ‘tweestrijd’ te zijn geraakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden