INTERVIEWS

CDA-stemmers over Omtzigt-gate: ‘Als de onderste steen niet boven komt, is dit het einde van het CDA’

Hoe ervaren de trouwste CDA-stemmers de onrust in hun partij? Gaat ‘Omzigt-gate’ de christen-democratische politiek in Nederland voorgoed veranderen? Drie kiezers aan het woord die hun leven lang CDA hebben gestemd.

Anne Tolsma (84) zou nu op Pieter Omtzigt en zijn eventuele nieuwe partij stemmen. Beeld Marcel van den Bergh
Anne Tolsma (84) zou nu op Pieter Omtzigt en zijn eventuele nieuwe partij stemmen.Beeld Marcel van den Bergh

Anne Tolsma (84), gepensioneerd, woont in Apeldoorn:

‘Ik heb mijn hele leven op het CDA en zijn voorgangers gestemd. Ik ben christelijk opgevoed, dan stem je vanzelf op een christelijke partij. Zoiets deed je gewoon, bedacht ik me later pas.

‘De laatste jaren heb ik wel steeds vaker gedacht: zal ik eens wat anders stemmen? Ik heb het verkiezingsprogramma van GroenLinks bekeken, de VVD is mij te rechts. En de ChristenUnie vind ik weer te christelijk. Ik ben lid van een protestants kerkgenootschap, maar ik ben ruimdenkend.

‘In maart heb ik voor het eerst niet op de lijsttrekker van het CDA gestemd, maar op de nummer twee: Pieter Omtzigt. Ik kwam er pas vrij laat achter dat hij zich in de toeslagenaffaire had vastgebeten. De manier waarop hij dat deed, spreekt mij aan. Ik ben zijn boek aan het lezen. Best een goed boek, ik heb het alleen nog niet uit. Ik vind het knap dat hij als Kamerlid zo’n groot terrein bestrijkt en dan allerlei zaken boven water haalt. Misschien is hij voor het CDA een lastige klant, maar geldt dat niet voor alle klokkenluiders?

‘Als er nu verkiezingen zouden zijn, zou ik voor het eerst in mijn leven niet op het CDA stemmen. Maar op Omtzigt, als hij een eigen partij begint. Mijn vrouw stemde de laatste keer al niet meer op het CDA , maar daar hebben we het niet over gehad. We bemoeien ons niet met elkaars stemkeuze, dan houd je het lang vol samen.’ (De vrouw van Tolsma vertelt later dat ze op Sigrid Kaag van D66 heeft gestemd, red.)

‘De partijleider van het CDA, Hoekstra, zwabbert. Hij wilde eerst niet in een kabinet, nu toch weer wel. Terwijl hij zou moeten zeggen: het CDA neemt even rust en gaat aan de zijlijn staan. Want wat er met deze partij is gebeurd, gaat me aan het hart.’

Theo Oostenrijk (74), gepensioneerd en CDA-gemeenteraadslid in Dordrecht:

‘In alle opzichten is dit een beroerde situatie. Ik ben een CDA’er in hart en nieren. In 1974 was ik lijsttrekker van het CDA in Gorinchem. Nu, bijna vijftig jaar later, ben ik gemeenteraadslid in Dordrecht.

‘De ideeën van Pieter Omtzigt waardeer ik zeer. Maar er is ook een andere kant van de medaille. Omtzigt is briljant én onhandelbaar, is het beeld dat ik van hem krijg via ingewijden en door zijn mediaoptredens. Door alle onderlinge spanningen is hij niet vatbaar voor nuances. Hij mist naar mijn gevoel flexibiliteit.

‘Bij de landelijke verkiezingen heb ik op Chris van Dam gestemd. Vanwege zijn authenticiteit voor en tijdens de toeslagenaffaire (Van Dam was voorzitter van de parlementaire ondervragingscommissie toeslagenaffaire, red.). Bij de lijsttrekkersverkiezingen heb ik op De Jonge gestemd. Met hem heb ik nog enkele keren de Matthäus-Passion gezongen in Gorinchem en ook later heb ik nog contact met hem gehouden, vandaar mijn keuze op hem.

‘Momenteel verdiep ik me in de geschiedenis van het CDA via de boeken van Pieter-Gerrit Kroeger. De afgelopen leiderschapswisseling was krankzinnig, maar ik zie overeenkomsten met die van Van Agt en Lubbers, met het gedoe tussen Lubbers en Brinkman en later de bedenkelijke rol van Marnix van Rij en het toenmalige afserveren van De Hoop Scheffer, met uiteindelijk de komst van Jan-Peter Balkenende.

‘Het CDA moet weer een herkenbare middenkoers gaan varen. Er heerst een beeld van een rechts CDA, een CDA dat misschien wel aan de rechterkant van de VVD staat. Dat zit niet lekker. De vraag of Hoekstra moet worden vervangen, zal vroeg of laat ontstaan als hij niet zelf de middenkoers vorm gaat geven.

‘De partij moet niet langer willen leunen op de conservatieve, agrarische hoek. Als je kijkt naar de nederlagen van het CDA in het verleden, gebeurde dat altijd doordat de gewone middenklasse, uit de stedelijke sfeer, zich niet in het CDA herkende. Die groep moet je weer aan je zien te binden. Laten we eerst een grote schoonmaak houden. Ik wil geen namen noemen, maar in de partijtop wordt de dienst te veel uitgemaakt door relatieve nieuwkomers.’

Hannie Heine-Van Dartel (66), marktkoopvrouw en CDA-gemeenteraadslid in Heerlen:

‘Ik vind het verschrikkelijk wat er allemaal aan de hand is. Ik wil weten: wie heeft dat allemaal gezegd in die appjes? En wie in het bestuur heeft Pieter tegengewerkt? Heel goed dat de Stichting voor Sociale Christendemocratie een congres heeft aangevraagd. Ik heb de oproep ondertekend: dat congres moet er komen. Er moet schoon schip gemaakt worden.

‘Al 23 jaar ben ik gemeenteraadslid. Maar met zulke politiek wil ik niks te maken hebben. Op de markt, waar ik werk, hoor ik van veel mensen dat ze op het CDA hadden gestemd als Omtzigt lijsttrekker was geweest. Zij stemmen nu op de PVV en SP, maar vinden Omtzigt een eerlijke man, een echte volksvertegenwoordiger.

‘Het is dat mijn dochter Gabriëlle op de lijst voor de Tweede Kamer stond (op plek 37, red.), anders had ik ook op Omtzigt gestemd bij de landelijke verkiezingen. Zoals ik hem heb gesteund toen hij het opnam tegen Hugo de Jonge bij de lijsttrekkersverkiezingen. Op wie ik zou stemmen als Pieter een nieuwe partij begint? Weet ik niet. Misschien wel op Pieter, ja.

‘Veel mensen zeggen: Pieter heeft zelf gelekt. Daar geloof ik niks van, voor hem is dit allemaal verschrikkelijk. Ik sluit niet uit dat de commissie-Spies (die de verkiezingsnederlaag van het CDA onderzoekt, red.) dit gelekt heeft. Zij dachten misschien wel: als Pieter weg is, zal de kabinetsformatie een stuk makkelijker gaan.

‘Wopke Hoekstra vond ik een capabele minister van Financiën, maar als lijsttrekker weet ik het niet. ‘Balen’, zegt hij over de hele situatie. Dat zou iedereen zeggen. Maak maar eens waar dat je dat echt vindt. De onderste steen moet boven. De partij moet veranderen, anders is dit het einde voor het CDA.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden