'CDA moet geen VVD-light zijn'

Er is iets goed mis met het CDA, vindt Jeroen van Velzen, voorzitter van de jongerenvereniging van die partij. ‘Waar zijn onze idealen?...

Door Ron Meerhof

De draai naar samenwerking met de PVV kwam het CDA afgelopen week te staan op verwijten van machtshonger en principeloosheid. ‘Zorgelijke beeldvorming’, zegt voorzitter Jeroen van Velzen van de jongerenvereniging van het CDA.

Kritiek op de keuze voor de rechtse coalitie vindt hij onterecht omdat wat hem betreft de mogelijkheden uitgeput waren. Verder wil hij over de formatie niks kwijt. De rechtse gedoogcoalitie ligt ‘supergevoelig’ en het leidt af van waar het hem werkelijk om gaat: de partij zelf. Er is iets goed mis in het CDA, zegt Van Velzen. ‘Waar zijn onze idealen? Zó kan het niet verder.’

Jongerenafdelingen gelden als broedplaatsen van talent – aspirant-premier Rutte begon als voorzitter van de JOVD. De 21-jarige Van Velzen trad aan in 2009 in een bloeiende traditie – bekende oud-CDJA’ers zijn Jack de Vries, Jan Kees de Jager en huidig fractieleider Maxime Verhagen.

Verhagen is een bekwaam onderhandelaar. Is hij ook de man die het CDA inhoudelijk weer smoel moet geven?

‘We hebben nu geen partijleider. Verhagen is benoemd als fractievoorzitter, verder niets, en dat was ook nadrukkelijk gekoppeld aan de formatie. We hebben iemand nodig die de christen-democratische waarden kan uitdragen en ook anderen in de partij stimuleert om mee te denken.’

Daaraan heeft het ontbroken?

‘Ja. Aan het verhaal waarmee Balkenende in 2002 aantrad, was jaren gewerkt. Dat was ijzersterk. Maar het is er onvoldoende uitgekomen en inmiddels is het sleets. Een nieuw verhaal is uitgebleven. Het CDA heeft geen antwoord gevonden op nieuwe ontwikkelingen. Die gingen zo snel, wat betekent dat voor minder redzame burgers? Denk aan de immigratie, de aanslagen van 11 september en de moord op Theo van Gogh. Het CDA blonk uit in de rust bewaren. Prima. Maar op enig moment moet je wel wat gaan doen. Dat is niet gelukt.’

Wat deden jullie, als CDJA?

‘Wij hebben geprikkeld op het thema van integratie en de inpassing van de islam in een democratische rechtsstaat. Maar de reactie was altijd angstig. Dan ging het snel weer over bijzaken: de toon, een woordje hier en daar. Onmacht.

‘Maar onze leden zijn volwassen geworden in de nieuwe eeuw. Veel studenten wonen in die wijken in Rotterdam en Utrecht waar het niet goed gaat. Wij wilden een open en kritische discussie. Er gebeurde wel íets; zo wisselde opeens het woordvoerderschap in de fractie over integratie. Mirjam Sterk en Sybrand van Haersma Buma hadden wel een stevig verhaal, over de Nederlandse cultuur als norm waaraan nieuwkomers zich te houden hadden.

‘Maar dat werd dan weer niet uitgedragen. Zei fractievoorzitter Pieter van Geel weer doodleuk: integratie is meedoen. Zó’n zwaktebod.’

Was Balkenende verantwoordelijk voor het gebrek aan vernieuwing in de partij?

‘Nee. Regeren en werken aan een inhoudelijk verhaal gaan niet samen. Dat laatste was niet zijn taak.’

Wie moeten het dan doen? De huidige generatie Kamerleden lijkt wel geselecteerd op volgzaamheid

‘Die selectie van Kamerleden gaat nu niet goed. Juist voor het CDA is regionale vertegenwoordiging belangrijk. Dan moet je niet alleen kijken waar iemand vandaan komt, zoals nu gebeurt, maar ook of iemand een achterban heeft. Tegelijk moet je specialisten hebben. Zo hebben we in de huidige fractie één financieel specialist: Jan Kees de Jager. Dat is toch veel te weinig?

‘Dat komt doordat al die selectiecriteria door elkaar lopen. Alle bewindslieden moeten op zo’n lijst, allerlei zittende Kamerleden, en dan gaan we eindeloos schuiven.

‘Om te beginnen moeten we volgende keer de kandidatenlijst splitsen: de helft regionale kandidaten, de helft specialisten. En dan voorverkiezingen houden in de regio’s, zodat degene met de sterkste achterban wint. Want zulke mensen moeten en kunnen verantwoording afleggen aan die achterban, hun kiezers. Ze zullen in Den Haag wel drie keer nadenken voor ze een besluit steunen dat ze niet kunnen uitleggen. En ze leren weer een verhaal vertellen, overtuigen. Zo’n politicus moet een afweging maken: kan ik dit thuis uitleggen of ga ik in Den Haag dwarsliggen? Nu is het omgekeerd. Een Kamerlid is afhankelijk van de partijtop. Wie dwarsligt, komt de volgende keer niet op de lijst. Ongezond.

‘Een ander probleem is dat de denkkracht van het CDA geconcentreerd was in het kabinet. Daar lag het zwaartepunt. Omdat de verhouding met de PvdA zo slecht was, was alles ook nog eens dichtgetimmerd in een regeerakkoord. Die hele opzet maakte dat de vorige fractie vrijwel onzichtbaar was. Iedereen hield elkaar in gijzeling. De debatten in de Tweede Kamer gingen nergens over. Terwijl daar het echte christen-democratische verhaal had moeten worden uitgedragen om de verschillen duidelijk te maken.

‘Verder was er onvoldoende besef van wat dualisme is en waarom het zo belangrijk is. De regering regeert en de Kamer controleert: dat is niet zomaar een holle frase. Maar Van Geel noemde op een gegeven moment premier Balkenende ‘mijn baas’! Dat is toch ongelooflijk.’

Zal het de komende jaren beter gaan?

‘Het kan alle kanten op. Intern is ons grote probleem dat we al bij voorbaat in de consensus gaan zitten. We zijn zó bang het onderling eens oneens te zijn. Kijk nou naar ons verkiezingsprogramma: sommige punten waren gewoon onduidelijk. Ook voor mij. De passages over de sociale zekerheid hingen van vage compromissen aan elkaar.

‘Zo kan het echt niet verder. Het moet anders. Mijn oproep aan de fractie zou zijn: neem de ruimte. Het christen-democratische verhaal moet de komende jaren van jullie komen. Het CDA moet staan voor een inspirerende levenshouding en visie waar een kiezer zijn steun aan kan geven. Geen belangenvereniging. We hebben met zijn allen de kiezer de afgelopen jaren geëconomiseerd: stem op ons, dan doen wij voor u dat en dat. De kiezer als consument. Tsja, dan moet je ook niet raar opkijken als-ie gaat shoppen.’

De trend is juist dat dat verder gaat. De PVV haalde standpunten uit opiniepeilingen en won.

‘Zeker. En de VVD ook. Mijn pleidooi gaat tegen de tijdgeest in. Maar daar ligt wel de redding. Want oppervlakkiger moet het toch werkelijk allemaal niet worden! Het CDA moet geen VVD-light willen zijn. Dat is niet interessant. Dan stemmen mensen wel op de echte VVD.

‘Neem de instandhouding van de hypotheekrenteaftrek. Het CDA maakte daar zelfs een breekpunt van! Terwijl wij juist moeten durven uitleggen dat we onderhand bezig zijn de gehele woningmarkt te subsidiëren en dat het zo niet langer gaat. In de campagne was het natuurlijk te laat om opeens zo’n vorm van politiek leiderschap te gaan etaleren. Maar nu kan het wel. En dan ervoor zorgen dat mensen bij de volgende campagne begrijpen dat Wilders en Rutte onzin praten als ze wéér niks aan die aftrek willen doen.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden