CDA kiest op lijst voor radicale vernieuwing

Bij de samenstelling van de kandidatenlijst voor de Tweede Kamer heeft het CDA gekozen voor rigoureuze vernieuwing: twaalf nieuwelingen bij de eerste twintig en geen enkel (oud-)bewindspersoon. Vrijwel een hele generatie Kamerleden moet vertrekken, de huidige kabinetsploeg is op afstand gezet en moet bij eventuele regeringsdeelname maar afwachten of de telefoon gaat.

DEN HAAG - Het fractielidmaatschap is bij het CDA niet langer een springplank naar kabinet of een andere baan, zo blijkt uit de toelichting die fractieleider Sybrand van Haersma Buma op de kandidatenlijst gaf. 'In de gesprekken is heel duidelijk gemaakt dat kandidaten bereid moeten zijn om de volle periode in de Kamerfractie te zitten', aldus Buma. 'Ik wilde absoluut niet dat bewindslieden eerst zouden komen.'


In 2010 gebeurde dat wel. Van de eerste tien gingen er acht het kabinet in of de politiek uit. 'Dat wilden we niet meer', zegt Buma. 'Nu staat er echt een team waarmee ik minstens vijf of zes jaar verder wil.' Mocht het CDA gaan meeregeren, dan komen bewindslieden van buiten de huidige fractie, verzekerde hij. Maar huidige bewindslieden kunnen dan geen enkel recht meer doen gelden.


Vooraf hadden enkele bewindslieden als Maxime Verhagen en Hans Hillen al wel laten weten niet op de lijst te willen. De populaire Jan Kees de Jager zal zeker in aanmerking komen voor een eventueel nieuw ministerschap, maar voor mensen als Marja van Bijsterveldt, Joop Atsma en Ben Knapen is de toekomst onzekerder.


Van Bijsterveldt had de keuze zelf gemaakt, zei ze. 'Ik heb al weken geleden besloten dat ik meer een bestuurder ben en heb me dus niet gekandideerd. Ik ben wel heel blij met alle jonge, frisse mensen die er nu op staan. De vorige keer was dat echt te weinig.'


In 2010 telde de lijst slechts één nieuwkomer, Hanke Bruins-Slot die nu op acht is beland. 'We probeerden de wereld toen te laten blijven zoals-ie was', zegt vertrekkend Kamerlid Henk Jan Ormel. 'Dat is een illusie gebleken. Persoonlijk ben ik teleurgesteld, ik ben verslaafd aan politiek. Maar misschien is het wel goed dat iemand je bij je nekvel pakt en eruitzet.'


Gevolg is wel dat bekende namen nu vrijwel volledig ontbreken. Alleen de onlangs gekozen fractieleider Sybrand van Haersma Buma en de Purmerendse wethouder Mona Keijzer genieten enige bekendheid. Zij zijn de nummers een en twee van de lijst, zoals ze ook in de lijsttrekkersverkiezing achter elkaar eindigden.


Het is met afstand de grootste herschikking in de geschiedenis van de partij. Van 12 van de huidige 21 Tweede Kamerleden wordt in ieder geval afscheid genomen, een ander staat op de 27ste plaats. Gezien de huidige peilingen van rond de vijftien zetels is dat niet verkiesbaar.


Onder de vertrekkers is ook Ad Koppejan, bekend van zijn strijd tegen ontpoldering en kritische houding jegens het gedoogkabinet. Hij wees een 19de plek af. Hij wou bij de eerste vijftien.Enkele Kamerleden hadden tevoren aangekondigd niet meer door te willen; Koppejans 'mede-dissident' Kathleen Ferrier, Mirjam Sterk, Klaas-Jan van Bochove, Maarten Haverkamp. Maar de meesten hadden door gewild en kregen maandagavond van partijvoorzitter Ruth Peetoom de treurige mededeling dat dat niet ging gebeuren. De meesten reageerden net als Ormel begripvol.


'Ik was vijf minuten van slag, want ik had me vol overtuiging kandidaat gesteld', zegt het Limburger Ger Koopmans, Kamerlid sinds 2002. 'Maar het lidmaatschap van de Kamer is een voorrecht, geen baan. Toen ik hoorde dat er twee Limburgse kandidaten zeer positieve gesprekken hadden gehad, begreep ik al wel dat het erg druk werd. Er moet gekozen worden. Ik zal me in de campagne voluit inzetten.'


Coskun Cörüz: 'Ik was met elf jaar het langst zittende Kamerlid. Dan weet je dat het einde een keer komt.' Maar bij Ad Koppejan en financieel specialist Pieter Omtzigt klonk enige bitterheid door. Koppejan had gezegd graag door te willen. Omtzigt wees erop dat hij nog maar recentelijk door de Kamer is aangewezen als speciaal pensioenrapporteur. 'Ik werd geciteerd door Duitse ministers en bondskanselier Merkel. Ik weet niet hoe dat nu verder moet. Maar goed: ik ben niet onmisbaar.'


Orthodoxen en Limburg goed vertegenwoordigd

Van onze verslaggever Ron Meerhof

Hoogste nieuwkomer op de CDA-kandidatenlijst is de 43-jarige Mona Keijzer, die furore maakte tijdens de lijsttrekkersverkiezing. Maar ook verderop op de lijst zijn verrassende keuzes te vinden.


Zo staat op nummer twaalf Pieter Heerma, zoon van de in 1999 overleden CDA-leider Enneüs Heerma. Hij volgde Jack de Vries op als hoofd communicatie van de fractie en maakte deel uit van de pr-machine rond Balkenende. In 2010 was hij nog de vertrouweling en woordvoerder van Maxime Verhagen.


Met het huidige Kamerlid Sander de Rouwe en varkensboer Jacco Geurts uit Barneveld, telt de toptien twee stevig orthodoxe christenen. In politiek-strategisch opzicht kunnen zij van nut zijn in de concurrentiestrijd met de ChristenUnie en de SGP.


Liefst drie Limburgers zitten bij de eerste zestien; ex-militair en huidig Kamerlid Raymond Knops (5), huidig fractievoorzitter in de Staten en bewezen stemmentrekker Martijn van Helvert (14), en Mustafa Amhaouch (16), een manager bij hightechbedrijf ASML, die op recente CDA-congressen een zeer goede indruk maakte. De afgelopen decennia hebben achtereenvolgens de KVP en het CDA enorm veel aanhang verloren in het zuiden van het land. Door deze sterke vertegenwoordiging zou een deel van die aanhang weer moeten worden teruggewonnen.


Van Haersma Buma legde veel nadruk op de kandidatuur van Michel Rog, voorzitter van CNV Onderwijs en Peter Oskam, vicepresident van de rechtbank Amsterdam. Hij zei trots te zijn dat ook zulke mensen zich voor de partij willen inzetten.


Verder op de lijst staat Arjan Erkel. De 42-jarige Rotterdammer is vooral bekend omdat hij tien jaar geleden als medewerker van Artsen Zonder Grenzen werd ontvoerd in de Russische provincie Dagestan. Erkel stond in 2006 al eens zesde op de lijst in Rotterdam, maar viel toen buiten de boot. Tegenwoordig is hij directeur van een hulporganisatie.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden