CDA, kies voor de oppositie

Nu het CDA zo door de kiezer is afgestraft, moet het niet willen regeren.

'Het CDA verkoopt zijn moeder nog om in de Trêveszaal te mogen aanschuiven.' Dat zei Geert Wilders bij Knevel&Van Den Brink, twee dagen voor de verkiezingen. Hij sloeg de spijker op de kop. Wij zijn absoluut geen aanhangers van Wilders, maar zijn uitspraak is wel illustratief voor onze ergernis dat het CDA de basiswetten van de democratie maar niet lijkt te begrijpen.


In 1994 leed het CDA zijn eerste grote verkiezingsnederlaag. De partij viel terug van 54 naar 34 zetels. Als je zo'n afstraffing krijgt van de kiezer is er maar een weg te gaan: in de oppositie je wonden likken, evalueren wat er is mis gegaan en je oriënteren op een nieuwe toekomst met een nieuw programma en nieuwe mensen.


Zo is het uiteindelijk ook gegaan. Niet uit eigen keuze, maar gedwongen door de politieke omstandigheden. De toenmalige lijsttrekker Eelco Brinkman weigerde eerst de consequenties te trekken uit de enorme verkiezingsnederlaag en hoopte nog op regeringsdeelname. Pas na maandenlange interne discussie werd hem duidelijk dat zijn positie onhoudbaar was en trad hij af als politiek leider.


Als het aan het CDA had gelegen was het gewoon weer aangeschoven in de Trêveszaal. Dat dit niet gebeurde kwam door toenmalig D66-leider Van Mierlo, die samen met de PvdA en de VVD voor het eerst in de geschiedenis een paars kabinet vormde waar het CDA niet bij nodig was.


In 2010 wordt het CDA gehalveerd van 42 naar 21 zetels. De VVD en de PvdA zijn de grootste en als eerste geroepen om een nieuw kabinet te formeren. Dat zou onvermijdelijk zijn geweest als het CDA de principiële stelling had betrokken dat een heroriëntatie in de oppositie voor de hand lag. Uiteindelijk kwamen VVD en PvdA niet tot overeenstemming en werd een beroep op het CDA gedaan. Het CDA belandde in een existentiële crisis. Een meerderheid van 70 procent voelde zich verantwoordelijk voor het landsbelang en nam daarmee de ideeën van de PVV, ook al stonden die haaks op het CDA-gedachtegoed, op de koop toe. Een minderheid van 30 procent was principieel tegen samenwerking met de PVV.


In deze traumatische periode heeft het CDA drie strategische fouten gemaakt. Allereerst, als je zo verliest als het CDA in 2010, is er geen plaats in welk kabinet dan ook. Wij beschouwen dit als een harde politieke wet. In plaats daarvan treedt het CDA toe tot het kabinet en mag de helft van de bewindslieden leveren. Een prachtig resultaat voor de korte termijn maar strategisch een grote fout omdat hieruit blijkt dat je de uitspraak van de kiezer niet serieus neemt.


Vervolgens heeft de vraag of het CDA moest meewerken aan de gedoogconstructie met de PVV diepe wonden geslagen in de partij. De gespletenheid had voor de CDA-leiding voldoende reden moeten zijn om af te zien van regeringsdeelname.


Tenslotte is er nog een wetmatigheid: de kleinste regeringspartij draait altijd op voor de tekortkomingen in een kabinet. Dat heeft het CDA nu aan den lijve ervaren. Zoals CDA-prominent Herman Wijffels zei: 'De VVD krijgt de credits voor de gedoogconstructie met de PVV en het CDA de blaam.'


Na twee desastreuze verkiezingsnederlagen heeft het CDA 70 procent van zijn oorspronkelijke aanhang verloren en moet genoegen nemen met een marginale positie. Onder zulke omstandigheden moet je niet willen regeren. Toetreding tot een kabinet met VVD en PvdA leidt slechts tot het eten van genadebrood. Kies principieel voor de oppositie. Ga aan de slag met de uitkomsten van het Strategisch Beraad en grijp je kansen in de oppositie. Die kansen zullen komen.


VVD en PvdA hebben een fundamenteel andere visie op de inrichting van de samenleving. Dat gaat schuren. Het CDA kan zonder de last van regeringsdeelname een onvervalst tegengeluid laten horen. VVD en PvdA richten zich beide op vooral materiele zaken, terwijl het CDA zich vanuit zijn gedachtegoed zich zou moeten profileren op de meer immateriële zaken. Wij zijn ervan overtuigd dat voor deze kwesties in Nederland nog steeds een 'markt' is.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden