CDA is nog lang niet klaar met zichzelf

Toogdagen waren het vroeger, de partijbijeenkomsten van het CDA. Er was gebed, gezang, een bijbellezing. Op verkiezingscongressen kwam daar vaak nog wat hoempapa-folkore bij, maar van gedachten gewisseld werd er zelden....

ARNOLD KOPER

Van onze verslaggever

Arnold Koper

NIJMEGEN

Het is even wennen, maar het CDA wil daarin verandering brengen. Die bijbellezing (Lucas I) en psalmen ('De heer heeft mij gebeden en onverwacht') zijn er nog altijd. Maar de CDA-partijraad zaterdag in Nijmegen stond meer dan ooit in het teken van het debat. Er waren heuse fringe-meetings, waar groepsgewijs werd gesproken over Nieuwe wegen, vaste waarden, de onlangs gepubliceerde strategienota van de partij.

Het CDA is op zoek naar een nieuwe koers. 'Vaste waarden' spelen daarin een belangrijke rol. Getuige bijvoorbeeld het breed uitgemeten gezins- en gemeenschapsdenken en het straffe veiligheidsbeleid. Als het aan het CDA ligt, zitten er straks twee gevangenen op één cel en is het afgelopen met het gedogende soft-drugsbeleid.

Toch zijn het vooral de 'nieuwe wegen' die in èn buiten de partij de aandacht trekken. Dat is prettig voor de christen-democraten. Zo gaat de discussie tenminste eens over iets anders dan het falen van de oude leiders, de spanningen tussen Heerma en Helgers, of de moeizame speurtocht van de fractie naar een aansprekende oppositie.

Maar het is ook nódig, omdat de politiek voor nieuwe uitdagingen staat, waarvoor de sjablones van weleer ontoereikend zijn. Dat was althans de boodschap van prof. F. Andriessen, oud-minister van Financiën, ex-Europees commissaris, zaterdag vooral voorzitter van het 'strategische beraad', de 'denktank' die de nieuwe strategie bedacht.

Andriessens toespraak werd door het CDA-kader met een warm applaus ontvangen. Verwonderlijk is dat niet, gezien het opvallende gebrek aan oratorische vaardigheden in de huidige top van de partij. Maar dat enthousiasme kon toch niet verhullen dat menig CDA'er nog moeite heeft met het denkwerk van het strategisch beraad.

Een paar voorbeelden.

Terwijl Andriessen cs. en ook fractievoorzitter Heerma een gezinspolitiek bepleiten waarin ook andere samenlevingsvormen een plekje krijgen, lijkt bij veel gewone leden de traditionele hoeksteenbenadering (man, vrouw en kinderen) nog altijd oppermachtig te zijn.

Terwijl Andriessen beklemtoonde dat het CDA zich meer op de problemen van de steden zal moeten richten, kwam partijvoorzitter Helgers met een ellenlang verhaal dat de indruk achterliet dat Nederland vooral uit boeren en tuinders bestaat. Gezien de traditionele bindingen van het CDA met die sector is dat wellicht begrijpelijk. Vorige week stond de partij nog zendtijd aan de boeren af. Maar Helgers deed zelfs geen poging in te gaan op de accentverschuiving die door de CDA-strategen wordt voorgesteld.

Fractievoorzitter Heerma op zijn beurt sprak, uiteraard, over het gezin en het falen van paars. Maar als het echt lastig wordt, geeft ook hij niet thuis. Wèl kritiek op de paarse aanpak van de ecotax, maar geen letter over het nieuwe milieudenken waar vooral H. Wijffels, in het dagelijks leven topman van de Rabobank, zich hard voor maakt.

Maar daarin speelt diezelfde ecotax juist een prominente rol. Daarin wordt een lans gebroken voor een langdurige en radicale verschuiving van de lastendruk van arbeid naar consumptie en milieugebruik. En de milieubewuste Wijffels verhult evenmin dat vervuilende en energieverslindende produktieprocessen - de agrarische sector incluis - dringend toe zijn aan verandering.

Ook het sociale stelsel liet Heerma onbesproken. Met het stategische beraad kiest ook hij voor het handhaven van de overlegeconomie, inclusief het algemeen verbindend verklaren van cao's. Maar geen woord over het minimumloon, dat volgens Andriessen cs. wel verdwijnen kan. Geen syllabe ook over de 'omwenteling in de sociale zekerheid', die zij bepleiten.

'Van inkomenszekerheid, naar participatiezekerheid' luidt het advies van de partijstrategen. Iedereen die werken kàn, zal voortaan de handen uit de mouwen moeten steken. Ook tegen een inkomen dat lager is dan het minimumloon, of het nieuwe 'sociale minimum' dat zij voorstellen. Zo worden in theorie drie vliegen in één klap geslagen. Een uitkering wordt een aanvulling op eigen verdiensten. Potentiële werklozen blijven in het arbeidsproces. De collectieve lasten dalen.

Maar volgens CNV-voorzitter Westerlaken zitten er nogal wat haken en ogen aan zo'n stelsel; fraudegevoeligheid bijvoorbeeld. Andere CDA'ers vrezen dat er bureaucratie en dwang uit voortkomen.

Het CDA, kortom, is nog lang niet klaar. Ook niet met de cultuuromslag in de eigen partij. Toen een partijraadslid het bestaande sociale stelsel in bescherming nam, wilde partijvoorzitter Helgers weten wat de vráág nu eigenlijk was.

'Dit is toch een discussie', repliceerde de man, en stelde alsnog een vraag. 'Wat is er veranderd, sinds u als voorzitter bent aangetreden?'

Volgde een verhandeling over het belang van het geloof voor de samenleving. Een àntwoord op de vraag bleef Helgers schuldig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden