CDA hikt al jaren aan tegen 'arrogante' PvdA

De vrees van het CDA om met de PvdA te regeren, komt niet uit de lucht vallen. Het CDA is nooit goed weggekomen uit een coalitie met de PvdA en van échte samenwerking was geen sprake....

Van onze verslaggever Jan Hoedeman

'De Vries leunde achterover in zijn stoel en geeuwde nog net niet', zegt Van Rij over de belangstelling van de PvdA-bons. Vol vuur vertelde de CDA-partijvoorzitter aan De Vries hoe de basis van de partij via internet het CDA-verkiezingsprogramma mede ging samenstellen.

'Leuk hoor, allemaal, maar wie schuiven jullie naar voren als er geregeerd moet worden?', sprak De Vries, die over zijn montuur heen gluurde. Van Rij: 'Dan voel je je als partijvoorzitter niet al te serieus genomen. Dat was een enorm staaltje arrogantie.'

Het is een sleutelwoord dat opduikt bij CDA'ers als ze hun zieleroerselen blootleggen over de vrees met de sociaal-democraten te gaan regeren. In de acht jaar dat het CDA door de oppositionele woestijn trok, heeft zich wel wat chagrijn opgehoopt.

Thijs Jansen, redactiesecretaris op het Wetenschappelijk Instituut van het CDA, hoeft er geen seconde over na te denken. 'Kil', zo schetst hij de relatie tussen de twee grootmachten.

In de Tweede Kamer werd er tijdens de paarse kabinetten niet werkelijk samengewerkt. De spaarzame keren dat het gebeurde, kwam het omdat het klikte tussen personen. Jansens partijgenoten waren er niet van onder de indruk dat ruim een jaar voor het einde van het tweede paarse kabinet de PvdA mensen als Bussemaker en Duivesteijn geheime besprekingen lieten voeren met CDA'ers. 'Het was praktisch, opportunistisch en helemaal niet gepassioneerd', zegt Jansen. 'De samenwerking met de VVD was uitgewerkt. Men moest wat.'

Het kabinet-Balkenende met VVD en LPF trad aan, doch bleek een pauzenummer. Na de verkiezingsuitslag van 22 januari hikken de christen-democraten andermaal aan tegen regeren met de PvdA. Ook vanwege het besef dat het CDA nooit goed wegkomt uit een coalitie met de PvdA. In 1977 won de PvdA na het kabinet-Den Uyl tien zetels, de christen-democraten slechts één. Na het kabinet Van Agt/Den Uyl/Terlouw incasseerde de PvdA in 1982 drie zetels en verloor het CDA er drie.

De grote afrekening van de kiezer met het kabinet Lubbers/Kok in 1994 kostte de PvdA achttien zetels, maar het onfortuinlijke CDA kreeg de kous nog steviger op de kop met twintig zetels.

De samenwerking in het kabinet-Den Uyl was slecht, dat gold ook voor het kabinet Van Agt/Den Uyl/Terlouw, dat na negen maanden definitief in elkaar zakte. Van Lubbers/Kok kan worden gezegd dat de relaties in de ministerraad goed waren, maar de CDA-fractie van Brinkman joeg de PvdA-bewindslieden op.

De CDA'er Jansen, die sinds 1992 in het denklaboratorium van de christen-democraten zit, zegt dat in de PvdA vrijwel niemand in de gaten had hoe het denken in het CDA zich ontwikkelde. Op dat bureau werkte ook Jan Peter Balkenende. 'Het CDA werd in de oppositiejaren anti-bureaucratisch en anti-overheid. De logische conclusie is dat de samenwerking met de PvdA moeilijk zou worden', zegt Jansen. Hij wijst erop dat de CDA-onderhandelaars nu vooral kampen met het 'paarse trauma'.

Jansen: 'De PvdA ging steeds op de rem staan bij bepaalde discussies. Het zorgstelsel, de asielzoekers. Het mooie van de verkiezingsuitslag van 15 mei 2002 was dat CDA en VVD begrepen dat de kiezer de remmen los wilde hebben. Waar Balkenende nu ontzettend bang voor is, is dat de PvdA weer haar mooie conservatieve dansjes maakt en niet vooruitkomt.'

De laatste verkiezingscampagne leidde wel tot scherpe stellingnames en verwijten tussen CDA en PvdA, maar nooit tot zware persoonlijke aanvallen. Inhoudelijk kan het, zei het prominente lid van de programmacommissie Ank Bijleveld vorige maand nog. Maar toch is het CDA geharnast.

Psychologisch lijkt de situatie op 1981. 'Toen moest het CDA met de PvdA en D66 in zee, maar had daar absoluut geen zin in,' erkent PvdA-coryfee Jan Pronk, die in twee kabinetten heeft samengewerkt met CDA. 'Den Uyl werd tegen heug en meug binnengehaald.' Economisch is er de sterke overeenkomst met 1989. Ook toen zat het tegen. 'In de eerste week van dat kabinet werd door de tegenvallers het geld voor het nieuwe beleid gehalveerd.'

De nieuwe CDA-fractie die 16 mei vorig jaar aantrad, heeft ook nooit samengewerkt met de PvdA. Voor de ruim dertig nieuwelingen domineert het beeld van de arrogante PvdA, VVD'ers vinden ze een prettiger mensensoort.

'De PvdA arrogant?', vraagt Pronk. 'Door die verkiezingsnederlaag heeft de PvdA een geweldige knauw gehad. De fractie is totaal vernieuwd. De enige die arrogant is, is Klaas de Vries. Niet Wouter Bos. Je kunt altijd wel een smoes verzinnen als je niet wilt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden