CDA groeit in zijn rol als oppositiepartij

Het CDA gedijt in de oppostitiebanken. Op het woningmarktdossier heeft de partij het kabinet in de tang. Een compromis wordt dinsdag verwacht.

CDA-leider Buma temidden van andere Kamerleden.Beeld ANP

Het CDA maakt zich op voor weer een week in de schijnwerpers, nu het kabinet naarstig zoekt naar manieren om de partij achter de plannen voor de woningmarkt te krijgen. De fractie draait al met al onverwacht lekker als oppositiepartij.

De christen-democraten waren al wekenlang niet bij de interruptiemicrofoons en uit de media weg te slaan, de afgelopen week was helemaal een CDA-feestje: fractieleider Sybrand Buma kreeg alle aandacht voor zijn oproep om bevoegdheden terug te halen uit Europa en een dag later zette Raymond Knops met succes minister Blok klem op het woningdossier.

'Buma doet het uitstekend en de rest van de fractie ook', vindt oud-Defensieminister Hans Hillen. Zelf zat hij in de fractie in 1994, toen het CDA voor het eerst sinds mensenheugenis in de oppositie belandde. Dat ging toen zeer stroef. De daarop volgende verkiezingen zakten de christen-democraten verder weg. Na vorming van Rutte II gaven niet veel mensen een cent voor het CDA als oppositiepartij.

'In 1994 was iedereen blij dat het CDA eens een tijdje opgehoepeld was', zegt Hillen. 'We moesten toen honderd jaar regeren afschudden. De politieke concurrentie, het journaille, zelfs de ambtenaren waren opgelucht. Nu is er grote welwillendheid ten opzichte van het CDA. We worden niet meer gezien als machtspartij. Mensen die, terecht of onterecht, weerstand opriepen, spelen geen rol meer. Maxime Verhagen, ja. Alles bij elkaar maakt het dat iedereen nu bereid is om ons een eerlijke kans te geven.'

Woestijn
Waar de CDA-kandidatenlijst voor de verkiezingen van 2010 bij de eerste twintig slechts één nieuweling kende (Hanke Bruins Slot op plek zestien), werd de lijst in 2012 ingrijpend vernieuwd; de Purmerendse wethouder Mona Keijzer op twee, verder de nieuwelingen Michel Rog, Jaco Geurts, Agnes Mulder en Peter Oskam bij de eerste tien.

Hans Helgers, partijvoorzitter tussen 1995 en 1999, ziet daarin een belangrijk verschil met de eerste periode van het CDA in de oppositionele woestijn. 'Die kwam onverwacht. De kandidaten voor 1994 waren mensen die je goed kon gebruiken in de fractie van een regeringspartij; overwegend bestuurlijk ingestelde types met een wat vlak politiek profiel.'

Geen mensen die gedijen in oppositiebankjes en dat was waar het CDA na Paars I opnieuw op af stevende. Voor die lijst ging dan ook het roer om. Oudgedienden verdwenen, nieuwelingen als Jan Peter Balkenende, Camiel Eurlings en Joop Wijn kwamen ervoor terug. 'Mensen bij wie oppositievoeren beter paste', zegt Helgers. 'Peetoom heeft hetzelfde gedaan en dat is verstandig.'

Frisse fractie
Voormalig campagneleider en oud-staatssecretaris Jack de Vries ziet 'een jonge, frisse fractie zonder ballast en frustraties.' Volgens De Vries is het belangrijk dat de christen-democraten nu vanuit de eigen ideeën en het eigen verkiezingsprogramma blijven opereren. 'Géén oppositievoeren om het oppositievoeren. Als we relevante punten inbrengen krijgen we vanzelf aandacht. De woningmarkt was daar deze week een perfect voorbeeld van.'

De oudgedienden mogen het erover eens zijn dat het goed gaat, in de peilingen is daarvan nog niet veel te zien. Bij de Barometer blijven de christen-democraten rond het huidige zetelpeil hangen.

'Daar moet je geduld mee hebben', zegt Hillen. 'Het vertrouwen gaat te paard en komt te voet. We hebben nu eenmaal een zware wissel getrokken op onze kiezers. De ruzies en de samenwerking met Wilders worden ons zwaar aangerekend.' De Vries: 'Rust, consistentie en eenheid zijn nu belangrijk, en goed presteren. Nu leg je de bodem. Als het goede moment zich dan voordoet, kun je van daaruit stijgen.'

Die strategie veronderstelt dat er niet te veel fouten worden gemaakt. In de campagne van 2012 overspeelde de toen net als politiek leider aangetreden Buma zijn hand met een plotseling pleidooi voor afschaffing van de langstudeerdersboete. 'Dat was fout', oordeelt Hillen. 'Typisch het soort opportunisme waar je je niet aan moet bezondigen. Maar het was een leermoment.'

Ook op de interventie over de bevoegdheden van Brussel kwam afgelopen week felle kritiek; daar zou eveneens sprake zijn van doorzichtig politiek opportunisme omdat veel gesignaleerde problemen helemaal niet zouden bestaan.

Vrolijker
Is Buma weer te onvoorzichtig? Oud-partijvoorzitter Hans Helgers: 'Wie niet waagt, die niet wint. Dat lijstje was een belangrijk politiek signaal, de precieze inhoud was ondergeschikt. Risico nemen is inherent aan de fase waarin het CDA nu zit. Consistentie is wel cruciaal. Zwevende kiezers houden niet van zwevende partijen.'

'De interventie over Europa was een goed gekozen onderwerp en Buma bleef in de discussie prima overeind', zegt oudgediende Hillen. 'Bij Pauw & Witteman zei hij dat alles wat er in Nederland is gebeurd in de afgelopen tweehonderd jaar eigenlijk wel de schuld van het CDA is. Zo'n opmerking duidt op een goeie, losse gemoedstoestand. Ook uit kiezersonderzoek bleek dat hij steeds beter in beeld komt.'

'Wij zijn kleiner dan ooit, maar ook levendiger, vrolijker én ontspannener dan ik al heel lang heb meegemaakt', zegt Hillen. 'En dan heb ik het over een periode van zeker dertig jaar. Ook onder Balkenende heb ik die ontspannenheid nooit gevoeld. De sfeer doet me denken aan de beginjaren van Lubbers: het gevoel was toen dat we het helemaal gingen maken. Dat heb ik wéér.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden