CDA'ers bevend voor Helgers' vierschaar

Het eerste teken van christen-democratisch leven komt dinsdagochtend van CDA-leider Jaap de Hoop Scheffer, die op zijn fiets het partijbureau nadert....

Van onze verslaggever

Jan Hoedeman

DEN HAAG

Even later draait de zwarte Suzuki Alto GX van Wim Mateman de Laan van Roos en Doorn op. De CHU'er stapt uit het milieuvriendelijke, compacte autootje en wandelt naar het CDA-partijbureau. Heeft hij toevallig een gesprek over zijn plaats op de kandidatenlijst voor de kamerverkiezingen?

'Niet dat ik weet. Ik ga nu proberen zoveel mogelijk CHU'ers op de lijst te krijgen,' zegt Mateman de ochtend na zijn cri de coeur in Den Haag Vandaag waarin hij zich verzet tegen de dreigende minimalisering van de hervormden in het CDA. 'Ik word ook onder druk gezet door mijn achterban. We moeten zichtbaar blijven tussen de katholieken en de gereformeerden.'

Volgens een ingewijde heeft het nobele streven van Mateman de CHU levend te houden ook iets te maken met partijvoorzitter Helgers. Die zou Mateman hebben gezegd dat het niet als een daad van vernieuwing wordt beschouwd om hem na achttien jaar voor een zevende periode te kandideren. Het criterium van het afzwaaien na drie termijnen zal vrij hard worden toegepast.

De CDA-senaatsfractievoorzitter Van Leeuwen (CHU) veroordeelde gisteren het optreden van Mateman. Maar L. de Snaaijer, voorzitter van de Beerninkstichting, die toeziet op het aantal hervormden, zegt: 'Is de heer Van Leeuwen soms vergeten waar hij zelf vandaan komt? We krijgen wel een hut met herrie als er niet voldoende hervormden op de lijst komen.'

Zeventien jaar na de oprichting van het CDA spookt het bloedgroepenvirus nog door de partij. Het Christen-Democratisch Appel verrees met veel pijn en moeite uit de resten van de slinkende Katholieke Volkspartij, de gereformeerde Anti-Revolutionaire Partij en de Christelijk Historische Unie. Dat virus steekt de kop op als het niet goed gaat met het CDA en als de kandidatenlijst wordt samengesteld.

In de eerste jaren van het CDA keken de protestanten met groot wantrouwen naar de katholieken. Het succes van de Lubbers-jaren onderdrukte al te manifeste geluiden over de katholieken die het CDA hadden overgenomen.

In het laatste deel van de periode Lubbers 'ontroomste' het CDA en kwamen de protestanten op de belangrijkste posities. Na het verdwijnen van Lubbers hadden de katholieken nog slechts het partijvoorzitterschap in handen.

Het was dit sentiment dat de laatste grote bloedgroepen-oprisping veroorzaakte. Kort na het aantreden van CDA-partijvoorzitter Helgers. In mei 1995 brak hij in de Volkskrant een lans voor minder protestanten en meer katholieken op de kandidatenlijst. Want: 'Tussen de 50 en 60 procent van onze kiezers is katholiek, 17 procent is gereformeerd, 16 procent hervormd en 14 procent is niet kerkelijk.'

Dinsdag, kort nadat CDA-leider Heerma zijn laatste optreden in de Tweede Kamer had, belden medewerkers van het partijbureau met alle kamerleden van het CDA om een afspraak te maken. In dat gesprek vernemen zij dezer dagen van Helgers of het licht op groen, oranje of rood staat.

De grote schoonmaakoperatie van partijvoorzitter Helgers is woensdag begonnen. Het dagelijks bestuur, de FC Kuijperstraat, probeert de helft van de zittende fractie, FC Binnenhof, te vernieuwen. Daarbij wordt gebruik gemaakt van criteria zoals het niet langer mogen zitten dan drie termijnen.

Dinsdagochtend verschijnt even na Mateman de hervormde Soutendijk. Zij heeft er drie termijnen op zitten, maar voor haar pleit dat ze de enige wetgevingsjurist in de fractie is.

Soutendijk omzeilt de waarheid dat het gesprek over de kandidaatstelling ging. 'Nee, nee, ik behandel in de kamer de penitentiaire beginselenwet, daar heeft Helgers in een vorig leven van alles mee te maken gehad.'

De katholieke Leers gaat straks zijn derde periode in en zegt op de drempel van het partijbureau: 'Ik ben beschikbaar' Parmantig verlaat de Maastrichtse Van der Hoeven de Dr. Kuijperstraat met de tekst: 'Geen commentaar.'

Dankers, ook katholiek, wil graag weer meedoen. Maar wil de partij haar? 'Laat ik het zo zeggen, ik val niet onder het criterium van de drie termijnen.' De hervormde Smits wil een vierde termijn. Hij maakt de indruk knock-out te zijn geslagen als hij op de Mauritsbrug wandelt. Komt hij niet terug? Smits: 'Dat is nog lang geen uitgemaakte zaak.'

Van Assen en Reitsma ontglippen, Van Ardenne ('geen commentaar'). Dan verschijnt Meijer, de landbouwspecialist. Hij gaat zorgeloos de kandidaatstelling tegemoet, want hij kreeg de toezegging dat hij er de komende periode er bij zal zijn. Stoort hij zich aan de bloedgroependiscussie? 'Ja, die woedt hier in Den Haag veel te veel.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden