Analyse

CDA en GroenLinks hebben hun niche, Baudet is overal

De electorale kaart van Nederland werd woensdag stevig opgeschud. Waar wonen de FvD-stemmers, in welke plaatsen houdt de SP stand?

Alsof het per gemeente zo is afgesproken. Mensen, denk er om: per tien stemmers kiezen er één of twee Forum voor Democratie. In bijna alle gemeenten haalt de partij van Thierry Baudet ergens tussen de tien en twintig procent van de stemmen. In CDA-bolwerk Tubbergen 15,9; in Breda, thuishaven van Klaas Dijkhoff, 11,8; bij Lilian Marijnissen in Oss 15,1; 14,8 in Putten, hart van de biblebelt; in het bij Wilders geliefde Nissewaard (Spijkenisse) 24,9.

De spreiding over het land is veel gelijkmatiger dan die van andere populistische rechtse partijen. De PVV haalt ook dit keer de meeste stemmen aan de randen van het land, in Limburg, Oost-Nederland en de Maasvlakte. Ook de LPF, de partij van Pim Fortuyn met wie Thierry Baudet vaak vergeleken wordt, had veel minder regionale spreiding. Die haalde in 2002 veel kiezers in Rotterdam en directe omgeving, Westelijk Brabant, Flevoland en Limburg.

Het zijn dus niet zozeer de regionale kenmerken die de kiezer tot Baudet brachten. Baudet-adepten wonen overal. Ze zijn – anders dan die van het CDA – sterk vertegenwoordigd in de grote steden. Maar Forum doet het – anders dan GroenLinks – ook goed op het platteland. GL mag dan de kampioen van de studentensteden zijn, FvD is vaak de grootste in de gemeenten daar omheen; de middelgrote steden waar de mensen wonen die door bevolkingsdruk of vanwege de kinderen de luwte zochten.

Baudet laat tijdens spreekbeurten graag de galjoenen binnenvaren. Die nautische symbolen spreken blijkbaar aan. De partij is buitensporig populair overal waar land aan water grenst: Texel, Den Helder, Zandvoort, Westland, Almere en bovenal Edam-Volendam, waar Wilders graag een visje mag eten in campagnetijd. In Rotterdam en directe omgeving, de oerregio van Fortuyn, scoort ook Forum bovengemiddeld goed.

Forum is lang gezien als de remplacant van de PVV. Wilders-aanhangers die er genoeg van hadden dat de betrokkenheid bij de PVV ophield bij het uitbrengen van je stem, konden bij Baudet hun hart ophalen met congressen, bijeenkomsten en zomeracademies.

De uitslag van woensdag laat zien dat het wezenlijk anders zit. Jazeker, Forum wint ten koste van de PVV. Wilders gaf dat ruiterlijk toe in zijn persmoment op de verkiezingsavond. Hij gaf ook aan dat niet zo bezwaarlijk te vinden: de opvattingen van beide partijen vertonen immers veel raakvlakken.

Breder

Maar waar Wilders met die opvattingen vooral de ontevreden en angstige burger weet aan te spreken, vangt Baudet veel breder. Zijn kiezers zijn tuinder, ondernemer, student, iets in de financiële sector – er zijn veel Forum-stemmers onder de lezers van Het Financieele Dagblad, peilde Maurice de Hond. Ze zien in Baudet geen apostel van de angst, maar een verlicht denker die met pianospel, fijne geuren en een onalledaags vocabulaire de weg naar een betere toekomst kan voorspiegelen. Een rolmodel dat veel dichter bij Fortuyn dan bij Wilders ligt. In de Gezondheidsmonitor van CBS en GGD wordt mensen gevraagd of ze vinden dat ze de regie over hun leven in eigen hand hebben. Gemeenten met veel PVV-stemmers scoren lager dan gemiddeld op die vraag, bij Forum-stemmers is dat niet het geval.

Qua spreiding komt alleen de VVD bij Forum in de buurt. De liberalen zijn dramatisch afgeschminkt sinds 2017, toen zowat heel Nederland VVD-blauw kleurde. De VVD is nu in alle opzichten de partij van het midden, van de ontkerkelijkte burger in middelgrote gemeenten die de opvattingen van Baudet over immigratie en klimaat te ver vindt gaan. In die turbulentie van volatiele kiezers houdt plattelandspartij CDA redelijk stand in oost en zuidelijk Nederland.

Op links is de pikorde ingrijpend veranderd. De SP is teruggedrongen tot zijn laatste bastion: in Oss en directe omgeving is de partij nog de grootste. Het hoge noorden is verspeeld aan Forum, dat nota bene de gaswinning wil voortzetten. In gemeenten in Drenthe en Friesland keerde de PvdA terug als grootste partij. De groei van GroenLinks in vergelijking met 2017 is vrijwel geheel ten koste gegaan van die andere klimaatpartij: D66. In middelgrote steden met een overwegend welvarende bevolking als Arnhem, Amersfoort, Utrecht, Amsterdam, Groningen en Haarlem, waar in 2015 D66 de grootste partij was, is nu GroenLinks de grootste partij.

Met medewerking van Serena Frijters  en Jurriaan van de Reep

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.