Reportage CDA-congres in Utrecht

CDA-congres in ban van boerenprotest

Donderdag publiceerde het wetenschappelijk instituut van het CDA het rapport Zij aan zij, inclusief landbouwparagraaf over dierenwelzijn en duurzaamheid. Zaterdag congresseerde de partij. Dat werd vuurwerk.

Jaco Geurts met twee plastic tractoren tijdens het CDA-congres in DeFabrique in Utrecht. Beeld ANP

Zelden zal een discussiestuk over de toekomst van een politieke partij zo ongelegen zijn gekomen als het rapport Zij aan zij, donderdag gelanceerd door het Wetenschappelijk Instituut van het CDA.

Meteen na openbaarmaking sloeg de vlam in de pan. Partijbonzen werden bedolven onder de reacties en zochten steun bij elkaar. Europarlementariër Annie Schreijer-Pierik, boerenboegbeeld uit Twente, ging voorop in het protest. Ze vroeg zich hardop af of ze nog bij de goede partij zat en of het wel zin zou hebben om naar het partijcongres te gaan. Boerenopstand dreigde bij de christendemocraten, die bij de Malieveldprotesten van oktober toch al hadden moeten ervaren dat heel wat boeren vandaag de dag liever Wilders of Baudet op de trekker hijsen.

Veel in die toekomstvisie – hogesnelheidstreinen naar provinciehoofdsteden, nationaal plan voor krimpgebieden, herijking van het Rijnlands model, afschaffing studieleenstelsel, meer zorgverlof - werd voor kennisgeving aangenomen. Het was één zinnetje in de paragraaf over landbouw waar alle woede zich op richtte: ‘De waarden duurzaamheid en dierenwelzijn en het inkomen van de boeren moeten belangrijker zijn dan de ambitie om de tweede voedselexporteur van de wereld te willen blijven.’

Gedonder

Rutger Ploum, sinds negen maanden partijvoorzitter, had het onheil zien aankomen, vertelt hij zaterdag op het congres in Utrecht. ‘Ik wist dat hier gedonder van zou komen. Ik heb de commissie dringend gevraagd die passage te herschrijven. Ze wilden er niet aan. Dit is hoogst ongelukkig, ook omdat we er hierdoor bij boeren niet goed opstaan.’ Wat niet hielp, was dat het toekomstperspectief, dat van invloed zal zijn op het verkiezingsprogramma voor 2021, vertraging had opgelopen en daardoor pas vlak voor het congres af was.

Zodoende is er vuurwerk in Utrecht. Bij de ochtendsessie over het stikstofprobleem maakt Schreijer-Pierik haar opwachting, cameraploeg in haar kielzog. Samen met Joop Atsma en Theo Rietkerk, senatoren met een agrarische achterban, weet ze van Leonard Geluk, voorzitter van de Commissie Beraad Perspectief 2030, de toezegging af te dwingen dat de betreffende passage wordt veranderd in een zinsnede waarin sprake is van ‘een productie die in balans is met regelgeving en markt’. Zo is de eerste wijziging aangebracht nog voordat het discussiestuk in de gelederen van de partij is besproken.

‘Hiermee komt de nuance terug’, vindt Atsma. Zijn telefoon was ‘ontploft’ toen de toekomstvisie bekend werd. Hij had contact opgenomen met ‘Annie’, met Rietkerk, gedeputeerde Ger Koopmans uit Limburg en de agrarische Kamerleden Jaco Geurts en Maurits von Martels. ‘Een boerenfront’, zo mag je het volgens Atsma wel noemen. Zijn argument: minder produceren in Nederland zal niet tot een beter inkomen van de boeren leiden.

Sybrand Buma en partijvoorzitter Rutger Ploum (L) tijdens het CDA-congres in DeFabrique. Beeld ANP

Militante vrouwen

Hoe zwaar de kwestie weegt, wordt zichtbaar als het Kamerlid Geurts het congres mag toespreken. Hij doet dat na het uitzwaaien van vertrekkende coryfeeën – Sybrand Buma, Elco Brinkman, Wim van de Camp – en na fractievoorzitter Pieter Heerma. Drie militante vrouwen van CDA-huize flankeren Geurts: Toos van Soest, die als raadslid in Woerden een motie indiende om gedwongen uitkoop van boeren tegen te gaan; Tanja van de Ven, Statenlid in Noord-Brabant, waar de CDA-gedeputeerden uit het provinciebestuur stapten vanwege het strenge stikstofbeleid; mediaboerin en Statenlid Eline Vedder uit Drenthe. Zo laat het CDA zich zien als boerenpartij.

Waar andere Kamerleden zich niet wagen aan een oordeel over het discussiestuk, neemt Geurts geen blad voor de mond: ‘Het CDA staat voor het platteland en haar bewoners en voor het voortbestaan van de agrarische sector. Ik verwacht dat er de nodige aanpassingen komen.’ Als extra signaal roept hij CDA-minister Grapperhaus op zwaardere straffen voor stalbezetters zoals in Boxtel mogelijk te maken – die kregen een boete van 300 euro.

Stad en platteland

‘Stad of platteland - wij staan voor allebei, ze hebben elkaar nodig’, verzekert fractieleider Heerma in zijn toespraak. Maar op het congres lijkt de aandacht toch vooral op het platteland gericht. En CDA-kiezers wonen nu eenmaal eerder in Tubbergen dan in de grote steden van het westen.

Bij het CDA wordt al een tijdje van twee kanten aan het laken getrokken. De sociaal-christelijke flank, die onder het bewind van Buma leek te zijn verdampt, laat weer van zich horen. De discussies over kinderpardon en asielbeleid getuigen daarvan. Zo werd zaterdag een resolutie aangenomen om in elke gemeente een antidiscriminatiebureau te bepleiten. Die sociaal-christelijke sfeer spreekt ook uit het discussiestuk van het wetenschappelijk instituut: het CDA moet een partij zijn die bescherming biedt tegen het pure marktdenken en vanuit het kleine naar het grote denkt.

Hugo de Jonge en Wopke Hoekstra – de voornaamste kandidaten voor het partijleiderschap waar volgend jaar om wordt gestreden – zijn beiden prominent aanwezig. Ze zullen zich in die sociaal-christelijke koers goed kunnen vinden. Beiden hebben als minister in woord en daad soms een rem gezet op de marktwerking.

Voorzitter Ploum wordt na afloop van alle kanten gefeliciteerd met een levendig congres, maar zal het zich toch net wat anders hebben voorgesteld.

Lees verder

CDA-gedeputeerden Noord-Brabant stappen op om stikstofcrisis
Twee CDA-gedeputeerden in Noord-Brabant zijn in de nacht van vrijdag op zaterdag uit het provinciebestuur gestapt vanwege de stikstofcrisis. De bestuurlijke situatie in Noord-Brabant is nu onduidelijk. Het CDA is nog wel coalitiepartner in de provincie, maar heeft nu geen gedeputeerden meer. De taken van de opgestapte CDA-gedeputeerden worden tijdelijk binnen het college verdeeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden