CDA bestuurlijk niet uitgespeeld

De afmars van de christen-democraten in de Haagse politiek houdt geen gelijke tred met de terugloop van hun rol in bestuurlijk Nederland. 'Het CDA heeft een lange traditie. Dat gaat niet zomaar weg.'

DEN HAAG - Het CDA mag in de Haagse politiek in zetelaantallen gedecimeerd zijn, elders in Nederland is de rol van de christen-democraten verre van uitgespeeld. Nog altijd hebben bijna evenveel Nederlanders een burgemeester van CDA-huize (26 procent) als een van VVD-huize (27 procent), leveren de christen-democraten de meeste commissarissen van de koningin (5) en is het CDA de grootste leverancier van wethouders.


Zaterdag evalueert het CDA haar verkiezingsnederlaag op het partijcongres in Rotterdam. Bij de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen viel het aantal zetels terug van 21 naar 13, een historisch dieptepunt. Onder de kabinetten-Balkenende (2002-2010) had de partij nog meer dan 40 Kamerzetels. Ook in bestuurlijk Nederland, van oudsher de speeltuin van het CDA en de PvdA, en in mindere mate de VVD en D66, hebben de christen-democraten aan macht ingeboet. De tijd dat een partijlid 'we rule this country' verzuchtte tegen een Amerikaanse diplomaat is voorbij. Toch houdt de afmars van het CDA in de politiek geenszins pas met de afmars van die partij in de strijd om de macht in het openbaar bestuur.


Zo gingen de twee recentelijk vrijgekomen posten van de commissaris van de koningin in Limburg en Overijssel in 2011 naar het CDA, ondanks de landelijke halvering van die partij een jaar eerder. De christendemocraten hebben daarmee nog altijd de meeste posten. Bij de provinciale statenverkiezingen in 2011 boekte de partij fors verlies (van 25 naar 14 procent van de stemmen), maar evengoed neemt het CDA in tien van de twaalf provincies deel aan de gedeputeerden staten. Alleen Groningen en Drenthe hebben een bestuur zonder het CDA. Wel heeft de VVD het CDA op provinciaal niveau inmiddels ingehaald: de liberalen hebben meer gedeputeerden en doen in elf provincies mee in de gedeputeerde staten.


Meeste wethouders

In 2010 bij de gemeenteraadsverkiezingen werd de partij derde na PvdA en VVD, maar het CDA levert niettemin de meeste wethouders. Alleen alle lokale partijen bij elkaar opgeteld leveren er meer. Ook in de besturen van de waterschappen is het CDA de grootste partij.


En ook bij het belangrijkste adviesorgaan van de overheid, de Raad van State, is het CDA goed vertegenwoordigd, zeker na de controversiële benoeming begin dit jaar van CDA'er Piet Hein Donner tot vicepresident.


'Het CDA heeft zo'n lange traditie als bestuurderspartij, dat gaat niet zomaar weg', zegt politicoloog Nico Baakman van de Universiteit Maastricht. Hij doet onderzoek naar politieke benoemingen. Tegenover de 'bestuurdersgenen' van het CDA staat dat aanhangers van de VVD altijd meer belangstelling voor een carrière in het bedrijfsleven hebben gehad, zegt Baakman.


Toch heeft zich bij de burgemeestersposten een gestage verandering voltrokken: de afgelopen vijftien jaar heeft het CDA terrein verloren en de VVD gewonnen. Sinds 2006 hebben beide partijen ongeveer evenveel Nederlanders onder hun hoede, schommelend tussen de 26 en 29 procent. De PvdA blijft daar met kop en schouders bovenuit steken.


Baakman. 'Pas als het CDA voor langere tijd uit de macht verdwijnt zal dat echte consequenties hebben voor bestuurlijk Nederland, maar of dat gaat gebeuren moeten we nog afwachten.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden