InterviewCBS-socioloog Ruben van Gaalen

CBS stopt met ‘westers’ en ‘niet-westers’, versluiert het daarmee maatschappelijke problemen?

Het Centraal Bureau voor de Statistiek stopt in publicaties met de termen ‘westers’ en ‘niet-westers’. Het onderscheid zou niet goed zijn onderbouwd en wordt als stigmatiserend ervaren. Maskeert het CBS zo maatschappelijke problemen? Een interview met CBS-socioloog Ruben van Gaalen.

Op een basisschool in de multiculturele wijk Feijenoord in Rotterdam wachten ouders op hun kinderen. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Op een basisschool in de multiculturele wijk Feijenoord in Rotterdam wachten ouders op hun kinderen.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Waarom stopt het CBS met de de termen ‘westers’ en ‘niet-westers’?

Van Gaalen: ‘Er is al lange tijd discussie over de noodzaak van die indeling. Een vluchteling uit sub-Sahara-Afrika en een kenniswerker uit India gelden allebei als niet-westers, terwijl hun situatie onvergelijkbaar is. Wie afkomstig is uit het Caribische deel van het Nederlandse koninkrijk geldt als niet-westers. Mensen uit Japan, dat cultureel heel ver bij ons vandaan staat, zijn dat weer wel. Deze categorieën zijn zodanig gemengd, dat ze eigenlijk niks zeggen.

‘Ze zijn decennia geleden ingevoerd, met de migratieverdeling uit die tijd in het achterhoofd. Er was een grote instroom uit voormalig Nederlands-Indië, in de post-koloniale tijd. Daar zaten veel mensen met Nederlandse wortels tussen, dus vond men het logisch om die als westers te categoriseren. En er kwamen bijvoorbeeld relatief veel mensen uit Japan, dat was toen al een vrij moderne, wat rijkere samenleving, dus ook die werden westers genoemd. Inmiddels is de indeling achterhaald.

De multiculturele wijk Feijenoord in Rotterdam.  Beeld
De multiculturele wijk Feijenoord in Rotterdam.

‘Daar komt bij dat de WRR (Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, red.) enkele jaren geleden gesprekken heeft gevoerd met groepen uit de samenleving. Het onderscheid bleek als stigmatiserend te worden ervaren. Bovendien veroorzaakt het verwarring: niet-westerse migranten zouden altijd moslims zijn, denken sommige mensen. Dan moet je misschien de beslissing nemen om het onderscheid te schrappen.’

Het nieuws dat het CBS van plan is te stoppen, leidde tot kritiek uit rechtse hoek. PVV-leider Geert Wilders schreef dat ‘politiek correcte lieden’ problemen met minderheden wegmoffelen. Verliezen we geen waardevolle informatie door de termen te schrappen?

‘Nee, het is juist beter om precies te zijn. Door in te delen op werelddeel, bijvoorbeeld. Bij vragen over integratievraagstukken of schoolprestaties ga je kijken: wat zijn relevante groepen? De afgelopen twintig jaar waren dat bijvoorbeeld mensen met een Marokkaanse, Turkse, Antilliaanse of Surinaamse afkomst. Dat noemen we, en dat blijven we doen.’

Er ontstond kort geleden onrust op de Universiteit Utrecht, toen medewerkers protesteerden tegen de termen ‘westers’ en ‘niet-westers’ in de Barometer Culturele Diversiteit van het CBS. Daardoor lijkt het alsof het CBS nu plotseling door die ophef in actie komt.

‘We zijn hier al langer over aan het nadenken. Voor het CBS is consistentie belangrijk, je moet statistieken van verschillende jaren goed kunnen vergelijken, dus wij waaien niet zomaar met alle winden mee. De suggestie dat de barometer de aanleiding is, klopt dan ook niet, al versnelt alle aandacht het proces wel.’

Waarom versnelt dat het proces, en schrappen jullie de termen dan niet in één keer, als ze zo onduidelijk zijn?

‘We hebben een enorme data-infrastructuur met informatie over personen, op heel veel plekken staat iets met herkomst. Je kunt niet zomaar op een knopje drukken en die termen verwijderen. Het is heel saai, maar statistiek heeft een soort productieproces, waarbij tabellen een voor een worden aangevuld en aangepast.

‘Wel zullen wij de komende tijd in de communicatie, zoals nieuwsberichten, sneller stappen zetten. Dan nóg geldt: sommige onderzoeken lopen al langere tijd en maken dus nog gebruik van westers en niet-westers, dus het kan best zijn dat de termen de komende maanden blijven opduiken. Maar het is een aflopende zaak.’

WRR draagt alternatieven aan

Het advies van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid om te stoppen met ‘westers’ en ‘niet-westers’ stamt uit 2016. Het is hetzelfde advies waarin de WRR adviseert te stoppen met ‘allochtoon’ en ‘autochtoon’. De overheid, ook het CBS, nam dat advies indertijd over. Op dit moment werkt de WRR aan een nieuw adviesrapport, dat tegen de zomer wordt verwacht. Een woordvoerder van de Raad laat weten dat dit gaat over alternatieve termen, maar kan geen nadere toelichting geven over de inhoud omdat het advies nog niet af is.

In een eerdere versie van dit artikel stond dat het CBS de termen na de zomer nauwelijks meer zou gebruiken. Dit is te specifiek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden