Cause you can do it in the mix

15 jaar geleden ontstond in Amsterdam zoiets als grootsteeds-literair uitgaan, met de Palabras-avonden. Bij de aanstaande reünie: hoe legendarisch waren ze?

Foto's van Palabras uit de privécollectie van Babs Gons.Beeld Privé Collectie Babs Gons

Op het podium in het Amsterdamse Paradiso stond een grote, kale witte man in de leren jas van zijn grootvader. In zijn hand een speelklok. Als die open ging, klonk de azan, de oproep tot gebed van de muezzin zoals je die op vrijdag uit een moskee kunt horen. Allahu-akbar, allaaaaaahu-akbar. De witte man keek op en zag een zaal vol norse mannen, meer donker dan wit. Zijn diepe, sonore stem kwam op gang:

Kramp in zijn heupen is de wittemans last

tot op een nacht in een kelder aan de gracht

waar ze groeten van ça va? en een enkele ei swa!,

na six pints of rhythm het wonder is geschied:

de witteman die dansen kan.

En daar ging het klokje weer. Gaandeweg ging het publiek grinniken, steeds meer, om na zes strofen met een genereus gejoel te eindigen. Het was het eerste optreden van Tommy Wieringa (foto 1). 'Een beetje boerenkoolrap', noemt hij het nu, en alleen met grote schroom stuurt hij de tekst toe, na het aan de telefoon nogmaals te hebben gedeclameerd.

Grote thema's licht maken, kleine particulariteiten met zwiepende gebaren brengen: bij Palabras kon het. Onder die naam werd tussen 2000 en 2007 in Paradiso bijna maandelijks poëzie, theater en rap gebracht; zondag is er een reünie. Het kon over God gaan of een hete nacht seks, over recht-voor-je-raap-seksisme of discriminatie, misbruik, twijfels, trots. De mix was de magie.

Beeld Privé Collectie Babs Gons
Beeld Privé Collectie Babs Gons

Jongerenavond

Babs Gons (foto 2), koud afgestudeerd in Leiden, had er in New York en Londen wat van gezien, van dat grootstedelijk-literaire uitgaan, en voelde zich thuis. Ze begon avondjes te organiseren in Amsterdam, met zelf getekende flyers. Dichterstheater Perdu vroeg haar 'zo'n jongerenavond' te organiseren en toen belde Paradiso. Het hing in de lucht, de tijd was er rijp voor. Nog voor het eerste programma daar plaatsvond had ze een 32-uurscontract. Gelijktijdig ontstond in Rotterdam Crime Jazz van Philip Powell (foto 3) al snel deelden ze de kosten en konden artiesten als Sharrif Simmons, Selena Saliva Godden en Dwayne Morgan komen uit New York en Londen, waar al een lange traditie van dit poëzie-bij-het-uitgaan bestond.

De formule: een of twee ervaren artiesten van ver, gecombineerd met vaak piepjonge Nederlandse schrijvers, dichters en muzikanten. Daarna volgde een 'open mic', waarbij ieder die wilde drie minuten het podium kreeg, en na afloop draaide DJ Love Supreme (foto 4) en kon er gedanst worden.

Inmiddels is het genre in Nederland volwassen geworden; de poetry slams kwamen eruit voort en je kunt er nu een festival mee vullen. Een hele rij kunstenaars die een vlucht heeft genomen, stond voor het eerst of bijna voor het eerst op het podium van Palabras. Naast Wieringa, lang voor zijn doorbraakroman Joe Speedboot (2005), ook Esther Gerritsen, Menno Wigman en Said El Haji. Tjitske Jansen, Renske de Greef, Mohammed Benzakour, Khalid Boudou en Marjolijn van Heemstra. In de muziekhoek koos Gons (1971) jonge rappers en zangers: Typhoon, Lange Frans, Terilekst, Ntjam Rosie, Benny Sings en Senna.

Beeld Privé Collectie Babs Gons
Beeld Privé Collectie Babs Gons

Een spel met het publiek

Glen Faria (1980) stond er als MC Fit met de band D-Lusion. 21 jaar toen, maar niet onervaren: 'Sinds mijn 15de trad ik op met rappen en ik had theatergroep Likeminds net opgericht met Jarrod Francisco, maar dit was wel nieuw. Babs sloeg met Palabras een brug tussen de hoge kunst van de literatuur en het uitgaansleven. We gingen aanvankelijk rappen, maar door wat we zagen haalden we de muziek weg.' Dat leidde tot een andere aanpak, zegt de singer-songwriter aan de telefoon vanuit L.A., waar hij voor werk verblijft: 'Ik heb daar gemerkt wat er kan gebeuren in de stiltes tussen woorden. Er begint dan een spel met het publiek, dat is veel minder bij rap.' Dat spel was de opzet; reden waarom Gons het podium slechts een paar centimeter hoog maakte.

Maar dat betekent niet dat het niet spannend was. Wieringa (1967) was zich bewust van het niveau van sommige Amerikaanse artiesten: 'Er kwamen mensen die weergaloze podiumteksten maakten.' Het was een beangstigende, louterende en uiteindelijk bevrijdende ervaring, zegt de schrijver: 'Later op Crossing Border moest ik eens optreden voor een volle zaal die eigenlijk op een compleet andere act stond te wachten. Daar merkte ik dat ik het onwillige publiek enigszins kon dresseren, de ervaring van verloren tijd kon omzetten in die van een goed optreden. Het geluksgevoel was ongelooflijk. Dat komt rechtstreeks uit die tijd van Palabras.'

Totaal onervaren was ook Marjolijn van Heemstra (1981), die er 'trillend als een rietje' haar eerste gedichten voordroeg. Zoals 'Als Mozes had doorgevraagd', het titelgedicht van haar latere eerste dichtbundel: 'Moest ik mijn land verlaten: ik zou blijven./ Stond mijn stad in brand: ik draaide om./ Moest ik mijn kind offeren: ik weigerde./ Zolang jij je niet laat kennen houd ik/ benen op de grond, armen om het kind'. De opstandige woorden van een jonge vrouw die de Bijbel bevraagt. Het kon: 'Er was losheid en een gevoel van veiligheid; je kreeg reacties, maar altijd als aanmoediging.'

Beeld Privé Collectie Babs Gons
Beeld Privé Collectie Babs Gons
Beeld Privé Collectie Babs Gons

Begin als theatermaker

Het was haar begin als dichter en als theatermaker, zegt ze: 'Ik kende nul schrijvers. Ik kwam koud uit Rotterdam en voelde me hier thuis, door de diversiteit en de muziek. Via Palabras ben ik uiteindelijk ook theater gaan maken.'

De totale vanzelfsprekendheid van diversiteit is, in terugblik, opmerkelijk. Kijk naar de laatste Nacht van de Poëzie en al wat er op het podium stond: geen kleur. In de serie DichterBij op VPRO-website vind je vooralsnog geen andere dan witte dichters. De diversiteit van Palabras hoorde deels bij het uitgaansleven in Amsterdam, maar anders dan bij gewone dansavonden kwamen hier ook onderwerpen over identiteit ter sprake. Alleen: zonder debat. Van Heemstra: 'Het waren persoonlijke verhalen in poëzie, je kwam er om te luisteren.'

Palabras De Reünie, zondag 6 maart 19.30 uur in Paradiso, Amsterdam. Met onder anderen Sharrif Simmons, Tjitske Jansen, Marjolijn van Heemstra, Ntjam Rosie en Ramona Maramis.

Beeld Privé Collectie Babs Gons
Beeld Privé Collectie Babs Gons
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden