Categorale scholen zijn niet per se gunstig voor de meeste kinderen

Beeld de Volkskrant

De Open Dagen in het voortgezet onderwijs zijn voorbij. Een uitputtende onderneming voor veel achtstegroepers. In Amsterdam moeten ze twaalf scholen op hun voorkeurslijstje zetten. Al die scholen doen ontzettend hun best om de vrolijkste en spannendste te zijn. Sporttoernooien, spectaculaire scheikundeproefjes, bakken vol met paaseitjes. En nu maar hopen dat het niet die stomme school op nummer 12 wordt.

Boven aan de lijstjes staan vaak categorale scholen. Gymnasia, of scholen met alleen vwo, havo of mavo. Ouders willen graag dat het schooltype van hun kind het laagste is: dat het niet kan 'afglijden' van vwo naar havo, of van vmbo-t naar vmbo-kader. Veel leraren vinden het prettig lesgeven op zo'n school met leerlingen die op elkaar lijken. Dus zorgen schoolbesturen voor meer categorale scholen en minder scholen met brede brugklassen en meerjarige brugklassen. Daarmee trek je geen leerlingen; afschaffen dus.

Dit is het probleem: wat veel ouders, leerkrachten en schoolbesturen - en dus de VO-raad - willen, is niet per se gunstig voor de meeste kinderen. Het is zeker niet wat er in Nederland moet gebeuren om het verschil in kansen in het onderwijs kleiner te maken, en de kloof tussen kinderen van hoog- en laagopgeleide ouders te verkleinen. Latere selectie, daarover zijn onderzoekers het internationaal wel eens, is gunstig voor kinderen die van uit huis niet veel meekrijgen, gaat segregatie tegen en schaadt slimme kinderen niet.

Elk kind een eerlijke kans geven, dat wil iedereen wel. Natuurlijk! Maar: voor míjn kind is latere selectie een slecht idee. Dat was de teneur van het merendeel van de reacties die ik kreeg op mijn vorige column. Daarin stelde ik voor kinderen langer naar één school - met daarbinnen niveauverschillen - te laten gaan. Nee, schrijven ouders, want 'míjn kind is een echte gymnasiast'. Of 'míjn dochter is blij dat ze vmbo-kader doet en wél meekomt'.

Ook de middenschool van minister Jos van Kemenade kwam vaak voorbij. Een nationaal trauma moet dat zijn geweest, midden jaren zeventig. Deze hoogleraar onderwijssociologie die een vierjarige school voor iedereen bedacht, staat bekend als dé grote onderwijsverwoester, typisch PvdA (niet waar, ook het CDA was aanvankelijk voor de middenschool).

Lezend over zijn plannen denk ik nu: wat een creatieve minister was dat. Tenminste iemand met ideeën (hij bedacht ook mooie dingen als het volwassenenonderwijs en de Open Universiteit), geen bange bestuurder. Natuurlijk zaten er nadelen aan de middenschool. Ze was te veel een eenheidsworst, en te zeer ideologisch gekleurd. Het elimineren van sociale ongelijkheid stond voorop, niet de belangen van individuele leerlingen.

Niemand zit te wachten op een totale stelselherziening. Alsjeblieft niet. Maar: 'één school voor iedereen' hoeft niet letterlijk één school te zijn. Je kunt ook denken aan één flexibel systeem. Ook in het huidige stelsel kun je latere selectie én differentiatie in vakkenkeuze en niveaus mogelijk maken. Je hoeft niet het gymnasium af te schaffen en iedereen verplicht te leren lassen. De kans dat meer kinderen dan nu een gymnasiumdiploma halen, of leren lassen als ze dat leuk vinden, zou juist groter moeten worden.

Het gaat om een omslag in het denken: geen onderwijs dat grenzen oplegt en wegen afsnijdt, maar dat flexibel is en uitnodigt om talenten en voorkeuren te ontdekken. Het is niet aan anderen om jou de maat te nemen en in een mal te drukken. Jij moet kunnen laten zien waar je goed in bent.

We hebben nu twee onderwijsministers, van ChristenUnie en D66, partijen die kansen voor kinderen serieus nemen. Ik hoop dat die moed tonen.

Aleid Truijens is schrijver, literatuurrecensent en biograaf.
Reageren? opinie@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden