ANALYSE

Catalonië 'stemde' voor onafhankelijkheid. Hoe nu verder?

De emotioneel beladen stemming eergisteren in Catalonië mag dan als illegaal aangemerkt zijn, het referendum heeft het nodige in gang gezet.

Een Catalaanse vlag, beter bekend als de Estelada, aan een balkon in Barcelona. Beeld reuters

De gang naar de stembus was gisteren in Catalonië beladen met emoties. Vooral ouderen hadden zichtbaar moeite hun tranen te bedwingen bij het stemmen voor een eigen, onafhankelijke staat.

Zoals Salvador Obiols (74), bij het stemlokaal in een school in Viladecans, een voorstad van Barcelona. 'Hier hebben we driehonderd jaar voor gestreden. Natuurlijk is dit geen echt referendum, maar de verandering is onomkeerbaar. Na vandaag is er geen weg terug meer.'

De stemming was niet legaal - georganiseerd door de Catalaanse regioregering tegen een uitdrukkelijk besluit van de rechter in - maar de uitkomst was helder. Er kwamen 2,3 miljoen stemmers opdagen. Een officieel kiesregister was er niet, maar dat komt grofweg overeen met een op de drie kiesgerechtigde Catalanen. Van hen koos 80 procent voor een eigen, onafhankelijke staat.

Een man leest de krant met de uitslag van de peiling op de voorpagina in Barcelona. Beeld ap

Onderlinge peiling

Het 'alternatieve referendum' was daarmee vooral een onderlinge peiling van nationalisten die voor de afscheiding zijn. Regio-president Artur Mas noemde de stemming gisteren triomfantelijk een 'totaal succes'. Maar zelfs onder de stemmers verwachtte niemand dat maandag de onafhankelijkheid zou worden uitgeroepen.

De stemming zet niettemin het nodige in gang. Gisteren ging een brief de deur uit van de regiopresident aan premier Mariano Rajoy met het verzoek in te stemmen met een officieel referendum, op een soortgelijke manier zoals in Schotland werd geregeld. Tegelijk gaan 2,2 miljoen handtekeningen de deur uit die zondag in een moeite door werden verzameld. Het betreft een klaagschrift aan de Verenigde Naties, de Europese Unie en de Raad van Europa waarin het recht van 'het Catalaanse volk' word opgeëist om zelf hun toekomst te bepalen.

De bal ligt daarmee bij premier Rajoy. Die is van alle kanten zwaar bekritiseerd, omdat hij de toestand in Catalonië politiek volledig uit de hand heeft laten lopen. Het Catalaanse afscheidingsdebat is, naast de golf aan corruptie, zijn belangrijkste probleem. Of onderhandelingen nu wel iets op zullen leveren is sterk de vraag: Rajoy heeft al laten weten dat Mas geen enkel voordeel uit de stemming zal halen.

Regio-president Artur Mas. Beeld reuters

Radicaler

Het vuurtje van de afscheiding wordt zo brandend gehouden. Dat komt de regio-president uitstekend uit, want ondanks zijn triomfantelijke toon hangt Artur Mas politiek gesproken boven de afgrond. Het afscheidingsdebat heeft ervoor gezorgd dat veel nationalisten niet langer op zijn partij stemmen, maar voor de radicalere republikeins-nationalisten. Dus ruziet Mas liever verder met Madrid, dan dat hij regionale verkiezingen uitroept die wel eens zijn einde kunnen betekenen.

Hoewel het referendum door regiopresident Mas werd betiteld als een 'feest van de democratie', is grote bezorgdheid ontstaan over de Spaanse rechtstaat. Catalonië lijkt nog het meest op een bananenrepubliek, concludeerde de Catalaanse rechtsgeleerde Francesc de Carreras. Gesteund door een derde van de bevolking organiseert een regioregering tegen de grondwet en een rechterlijk verbod in een referendum, zonder democratische garanties. Illegaal en met geld van de gemeenschap wordt een stemming opgetuigd, begeleid door een golf aan nationalistische propaganda.

Inmiddels zijn een vijftiental aangiftes bij justitie gedaan tegen machtsmisbruik en institutionele ongehoorzaamheid. Artur Mas liet dit weekeinde uitdagend weten dat hij verantwoordelijk is voor de stemming. Dat levert een nieuw dilemma op voor Madrid: als geen vervolging plaats vindt, ligt de rechtstaat in de prullenbak en kan de regiopresident de volgende keer weer een stapje verder gaan. Wordt er wel vervolgd, dan zullen de nationalisten met verve de slachtofferrol spelen.

Barcelona, afgelopen nacht. Beeld belga
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden