Catalonië jakkert door op weg naar afscheiding

Voor de Spaanse regering is de democratie gestorven, de Catalaanse regering ziet juist een democratische triomf. In grote haast nam het Catalaanse parlement woensdag een wet aan die het referendum op de onafhankelijkheid mogelijk maakt. Voor een debat met de tegenstanders was nauwelijks tijd, laat staan voor de gebruikelijke juridische toetsen.

Het Catalaanse parlement. Foto EPA

Drie jaar na het Schotse referendum heeft Europa daarmee een nieuwe afscheidingsstrijd binnen de grenzen. Nadat de refendumwet was aangenomen, schreef de Catalaanse president Carles Puigdemont dezelfde nacht nog een referendum uit voor 1 oktober.

Waar Londen instemde met het Schotse referendum, is Madrid mordicus tegen. Het belangrijkste argument van de Spaanse regering is dat het referendum tegen de Grondwet in gaat, die stelt dat de soevereiniteit bij het Spaanse volk ligt.

Het Catalaans parlement heeft zich in allerlei bochten gewrongen om het referendum toch een wettelijke basis te geven. Dat komt de erkenning ten goede, ook internationaal, is de hoop. De strategie was om de referendumwet zo snel aan te nemen dat het Constitutioneel Hof geen tijd zou hebben om de wet nog tijdens de behandeling ongeldig te verklaren.

Eén sessie

Pas op het allerlaatste moment, op woensdagochtend, werd de referendumwet opgenomen in de vergaderagenda. Het parlementaire reglement werd eerder dit jaar op zo'n manier veranderd dat er nog maar één sessie nodig is voor een wetsbehandeling, in plaats van de gebruikelijke twee. Zo zou de reactietijd van het Constitutioneel Hof kunnen worden gebruikt om het referendum officieel af te kondigen.

'We hebben geen andere manier gevonden om de wil van het volk van dit land te doen gelden', sprak Anna Gabriel, een linkse vertegenwoordiger van de pro-onafhankelijkheidscoalitie. Zij en haar bondgenoten geloven in een democratie dichter bij huis, waarbij burgers directer invloed kunnen hebben. Ook zou het in een onafhankelijk Catalonië gemakkelijker zijn een linkse politiek te voeren.

In een weerwoord sprak de Spaanse regering harde woorden over de gang van zaken in Catalonië. 'Dit is een schop tegen de democratie', meende vicepremier Soraya Sáenz de Santamaría. 'Door koste wat het kost een besluit te willen opleggen dat tegen de Grondwet en de democratie in gaat laten het parlement en de regering in Catalonië zien dat ze meer lijken op een dictatoriaal regime dan op een democratie.'

De regering wendde zich onmiddellijk tot het Constitutioneel Hof, met het verzoek de besluiten van het Catalaanse parlement terug te draaien en de strafbaarheid van parlementsvoorzitter Carme Forcadell en het presidium te onderzoeken.

In het uiterste geval kan premier Mariano Rajoy (PP), met een beroep op een veelbesproken Grondwetsartikel, 'de benodigde middelen' inzetten om een weerspannige regio te doen gehoorzamen. Dat betekent dat Rajoy politici uit hun functie kan ontheffen, en zelfs het bestuur van de regio helemaal kan overnemen.

Voorlopig lijkt het erop dat Rajoy voor zo'n autoritair optreden zal terugdeinzen. Zijn minderheidsregering kan de steun van andere partijen ermee verspelen. Met name de sociaal-democratische PSOE stelt zich milder op tegenover Catalonië. Onafhankelijkheid gaat ook de sociaal-democraten te ver, maar meer autonomie is bespreekbaar.

Opiniepeilingen

Mocht het referendum toch doorgaan, dan is de verwachting dat een meerderheid van de kiezers 'ja' zal aankruisen op de stemformulieren. Hoewel uit opiniepeilingen blijkt dat een minderheid (41 tegenover 49 procent) voor de afscheiding van Catalonië is, zullen veel tegenstanders vermoedelijk thuis blijven: ze willen het feestje van het pro-onafhankelijkheidskamp niet komen opluisteren en geloven niet dat het referendum werkelijk bindend zal zijn.

Toch is de coalitie voor de onafhankelijkheid daar bloedserieus over: als een meerderheid 'ja' stemt, zal in de dagen erna de Catalaanse republiek worden uitgeroepen. De opkomst bij het referendum doet er volgens deze politici niet toe.

De voorstanders van onafhankelijkheid laten zich niet afschrikken door de uitlatingen van Jean-Claude Juncker, de voorzitter van de Europese Commissie, die heeft gezegd dat Catalonië in dat geval buiten de Europese Unie zal vallen. Met een economie groter dan Griekenland denken ze dat Europa hen niet zomaar zal laten gaan.

Vicepremier Sáenz de Santamaría verzekerde deze week echter dat het niet zo ver zal komen. Ze kondigde aan dat er op 1 oktober geen stembussen zullen zijn in Catalonië, noch wachtrijen voor stemlokalen. Tweehonderd politieagenten die zouden worden overgeplaatst naar andere regio's, blijven tot na 1 oktober in Catalonië, zo werd woensdag bekend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.