Catalonië durft banden met Spanje toch nog niet door te snijden: premier schort onafhankelijkheid op

De Catalaanse premier Carles Puigdemont heeft de onafhankelijkheid voor onbepaalde tijd, maar in elk geval voor enkele weken, opgeschort. Na een maand lang de spanning in Catalonië te hebben opgevoerd, blijkt het deelstaatbestuur het vooralsnog niet aan te durven de band met Spanje door te snijden.

Beeld reuters

Puigdemont stelde in het Catalaanse parlement vast dat hij 'het mandaat heeft om Catalonië een onafhankelijke staat in de vorm van een republiek te laten worden'. Onmiddellijk liet hij daarop volgen, 'met dezelfde plechtigheid, dat de regering en ik zelf voorstellen de gevolgen van de onafhankelijkheidsverklaring op te schorten om een dialoog met de Spaanse staat te laten plaatsvinden'.

Het zou ongepast zijn, aldus Puigdemont, om alle oproepen tot dialoog, 'afkomstig van alle hoeken van de planeet', te negeren. Eerder op de dag nog had EU-president Donald Tusk, als EU-president en als lid van een etnische minderheid, een emotionele oproep gedaan aan Puigdemont om 'niet de beslissing mee te delen die dialoog onmogelijk maakt'. Hij voegde zich daarmee een groot gezelschap van Europese regeringsleiders en winnaars van de Nobelprijs voor de Vrede.

Minstens zozeer zal Puigdemont zich hebben laten leiden door de dreigementen vanuit de Spaanse staat. De laatste week werd in de Spaanse media openlijk gespeculeerd over het arsenaal aan wetten dat tegen Catalonië zou kunnen worden ingezet. De Spaanse regering waarschuwde de macht over te nemen, de deelstaatregering te ontslaan, nieuwe Catalaanse verkiezingen uit te schrijven, en daarnaast het bevel over politie en ambtenarij naar zich toe te trekken.

Staat van beleg

Dat gold een paar maanden geleden nog als zeer vergaand, maar nu slechts als het begin. Ook over het uitroepen van de alarmtoestand, de uitzonderingstoestand of de staat van beleg werd inmiddels gesproken door 'bronnen rond de Spaanse regering'. Dat zou betekenen dat er arrestaties en huiszoekingen mogen plaatsvinden zonder tussenkomst van de rechter, een verbod kan worden ingesteld op stakingen en betogingen en massamedia kunnen worden gesloten.

De conservatieve Partido Popular (PP) dreigde maandag nog dat Carles Puigdemont net zo zou eindigen als zijn verre voorganger Lluís Companys. Die riep in 1934 de onafhankelijkheid van Catalonië uit, werd later door het Spaanse leger gevangen genomen en uiteindelijk gefusilleerd. Toen er ophef ontstond over zijn woorden, haastte de PP-zegsman zich te zeggen dat hij slechts had gedoeld op de arrestatie, niet op de fusillade.

De onafhankelijkheidbeweging week dinsdagavond, niet toevallig, uit naar de Passeig de Lluís Companys om de toespraak van de Catalaanse premier te volgen. Eigenlijk hadden de voorstanders van afscheiding naar het parlement willen gaan 'ter verdediging van de uitslag van het referendum'. Het park waarin het parlement ligt was echter de hele dag afgesloten; nog niet zo lang geleden, bij een debat over de bezuinigingen tijdens de crisis, is het voorgekomen dat een boze menigte het classicistische parlementsgebouw bestormde, waarop de toenmalige deelstaatpremier het pand per helikopter moest verlaten.

Uitgefloten

Nu dromden duizenden mensen gehuld in Catalaanse vlaggen dus samen op de promenade bij de Arc de Triomf. Het was misschien voor het eerst dat er op grote beeldschermen politiek in plaats van voetbal werd vertoond. Op het moment dat Puigdemont in beeld verscheen, vouwden mensen hun handen en omklemden geliefden elkaar, hoopvol. Zodra Puigdemont het woord 'opschorten' uitsprak, werd hij echter uitgefloten. Achteraf was het alsof een voetbalwedstrijd in verlies was geëindigd: de toeschouwers dropen massaal af.

In het parlement ondertekenden de politieke partijen voor de onafhankelijkheid dinsdagavond een verklaring waarin staat dat 'Catalonië de volledige soevereiniteit vandaag herstelt'. Andere staten worden opgeroepen de Catalaanse republiek te erkennen. Het is de opgeschorte onafhankelijkheidsverklaring, bedoeld om te laten zien dat Puigdemont geen loze woorden heeft gesproken.

Niet alle partijen waren daar gerust op: de fractieleider van de antisysteempartij CUP, een van de voorvechters van de onafhankelijkheid, sprak na de toespraak van Puigdemont over 'een gemiste kans'. 'We dachten dat hij plechtig de Catalaanse republiek ging uitroepen', aldus Anna Gabriel. 'Dat was wat vandaag gedaan moest worden. We kunnen de wil van twee miljoen Catalanen die 'ja' stemden op 1 oktober niet opschorten.'

De antisysteempartij was tot nu toe, als gedoogpartij, ingekapseld door de coalitie onder leiding van Puigdemont. Nu zal de radicaalste onder de onafhankelijkheidspartijen zich mogelijk losmaken van de coalitie, om haar achterban op te zwepen tot nieuwe vormen van protest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.