Catalaans referendum wordt nachtmerrie Rajoy

Al krijgt Catalonië wellicht geen referendum over onafhankelijkheid; niettemin ligt de Spaanse premier Rajoy onder vuur.

Het referendum dat er waarschijnlijk nooit zal komen, heeft Spanje doen ontploffen. Het idee dat een Spaanse regio zou mogen stemmen over de mogelijkheid om het land op te breken, zorgde voor een vloedgolf aan woedende reacties. Steekwoorden: 'volstrekt onverantwoordelijk', 'traumatisch' en 'bananenrepubliek'.

Als het aan de voorzitter van het Catalaanse regiobestuur Artur Mas ligt, mogen de Catalanen volgend jaar in een volksraadpleging twee vragen beantwoorden. Willen ze Catalonië als staat en moet die staat dan ook onafhankelijk worden? Mas ziet zich gesteund in het referendum door de Catalaanse nationalistische partijen die een meerderheid hebben in het Catalaanse regioparlement, maar de Spaanse premier Rajoy reageerde onmiddellijk. 'Ik garandeer u dat dit referendum er nooit zal komen. Het is ongrondwettelijk.' In meer conservatieve kring viel te beluisteren dat de regering in Madrid serieus moet overwegen het hele regiobestuur tijdelijk van zijn functie ontheffen. Sommigen willen de regiopresident zelfs laten opsluiten.

Maar er was ook kritiek voor de centrale regering in Madrid en premier Mariano Rajoy in het bijzonder. Hij heeft de zaak volledig uit de hand laten lopen. Al maanden zijn de Catalanen bezig met massademonstraties, bestuurlijke voorbereidingen; er is permanente aandacht voor de volksraadpleging. De premier ondernam geen enkel initiatief.

Het referendumvoorstel lijkt een doodlopende weg, maar wel een weg waarvan het steeds moeilijker wordt om zonder grote kleerscheuren vanaf te raken. In Spanje heerst een existentiële angst dat een bom gelegd wordt onder de landsorganisatie van zeventien onafhankelijke regio's.

Een belangrijk verschil met het referendum dat volgend jaar over een Schotse afscheiding wordt gehouden, is dat er vooraf geen overeenstemming bestaat tussen het regiobestuur en de centrale regering. Omdat het uitroepen van een referendum is voorbehouden aan de Spaanse regering in Madrid en het bovendien de soevereiniteit van heel Spanje betreft, zou een referendum door het regiobestuur ongrondwettelijk zijn.

Politiek is de chaos er niet minder om. De nationalistische partijcoalitie van Mas is verdeeld over het referendum en de onafhankelijkheid. Dat weerspiegelt zich in de dubbelzinnige referendumvraag, die vooral bedoeld is om de verdeeldheid af te dekken. Niemand wist uit te leggen wat het betekent als een meerderheid straks ja zegt voor een eigen staat, maar nee tegen onafhankelijkheid.

Mas' coalitiegenoot en tegenspeler Josep Duran i Lleida, die niets wil weten van afscheiding, waarschuwde gisteren dat er nieuwe regioverkiezingen moeten worden uitgeschreven als het referendum niet doorgaat. Volgens de peilingen zou dat uitdraaien op een verlies voor Mas, die ook al bij de vorige verkiezingen fors verloor. Grote winnaar wordt dan de radicale Nationalistische Republikeinse partij ERC.

Dat zou een eind maken aan meer dan dertig jaar overheersing van de 'gematigde' nationalistische coalitie van Mas. En het dreigt de zes miljoen Catalanen steeds sterker in tweeën te splitsen. Diverse peilingen hebben al aangegeven dat degenen die voor onafhankelijkheid zijn, niet ver van een meerderheid verwijderd zijn.

Niemand in Spanje heeft een idee hoe de afscheidingsgeest weer in de fles is te krijgen.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden