Catalaans front bedreigt de eenheid van Spanje

'Onafhankelijkheid!', scandeerde zondag de aanhang van Republikeins Links van Catalonië na de verkiezingswinst. Premier Aznar staat voor een probleem...

Met een onverveerd 'Leve een vrij Catalonië!' besloot de winnaar van de verkiezingen in de Spaanse deelstaat zondagavond zijn jubelspeech. Om het zout zo diep mogelijk in de wond te wrijven benadrukte hij nog een keer: 'Voor het geval ze het in Madrid niet hebben gehoord: wat wij willen is een vrij Catalonië.'

Een moment eerder had Josep Lluis Carod-Rivera, een voormalig leraar Catalaans, uitdagend gemeld intens tevreden te zijn met de felicitatie die hij zojuist had ontvangen van Juan José Ibarretxe, de nationalistische premier van het opstandige Baskenland. En, o ja, het beoogde vrije land omvat naast Catalonië ook Valencia en de eilandengroep de Balearen, twee andere deelstaten van Spanje. 'Onafhankelijkheid! Onafhankelijkheid!', scandeerde de euforische aanhang.

De Spaanse premier José Mari¿a Aznar moet een behoorlijke flauwte hebben gekregen bij het vernemen van de verkiezingsuitslagen. Terwijl hij openlijk in oorlog is met de Baskische nationalisten die een serieuze poging tot afscheiding ondernemen, hebben de Catalaanse kiezers een nieuw front tegen de eenheid van Spanje geopend.

Ga maar na: de winnaar is voorstander van onafhankelijkheid, republikeins en links. Erger is ondenkbaar voor Aznar. Hij had nog liever gezien dat zijn normale vijand, de socialistische partij, had gewonnen.

Natuurlijk is Republikeins Links van Catalonië (ERC) slechts de relatieve winnaar van de verkiezingen. De partij verdubbelde haar aantal zetels en is nu de derde in het Catalaanse parlement. Maar de twee grootste partijen, de rechts-nationalistische CiU en de socialistische PSC, liepen forse schade op, waardoor de republikeinen mogen kiezen met welke van die twee zij gaan regeren. De Partido Popular van Aznar won weliswaar een beetje, maar stelt nog altijd weinig voor in Catalonië.

De verkiezingen hebben een einde gemaakt aan het tijdperk van CiU, wier scheidende leider Pujol 23 jaar ononderbroken premier van Catalonië is geweest. Met de partij van Pujol kon Aznar wel overweg, tenslotte noemen beiden zich centrum-rechts en christen-democraat. Pujol is altijd een pragmatisch nationalist geweest, die bereid was de regering in Madrid te steunen zolang Madrid over de brug kwam met geld en gebaren ter vergroting van de Catalaanse autonomie.

De ERC, de enige serieuze partij in Spanje die het koningshuis wil afschaffen, is uit ander ideologisch hout gesneden. De partij mag nu kiezen welk deel van haar identiteit voorrang krijgt: het nationalistische of het linkse. In beide gevallen zal zij de coalitiepartner dwingen te radicaliseren. Samen gaan regeren met de socialisten betekenteen onomwonden linkse regering die nog meer autonomie voor de deelstaat zal eisen, een akkoord met CiU is een stap op weg naar onafhankelijkheid.

Het slechtst denkbare scenario is premier Aznar opgedrongen. Niet alleen moet hij alle middelen mobiliseren om Baskenland binnen boord te houden, maar Cataloniëdreigt een even ernstig probleemgeval te worden. Ongetwijfeld zal hij nu nog heftiger van leer trekken tegen het op handen zijnde uiteenvallen van het Spaanse vaderland dan hij nu al doet. Ook al staat de afzwering van de Spaanse koning door Catalonië nog niet op de agenda van de coalitie-onderhandelingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden