Castro's perfecte pr-show

VOLDAAN is Fidel Castro gisteravond naar Havana teruggevlogen na zijn vierdaagse vakantie in Frankrijk. Truffels eten bij president Mitterrand, het Louvre, de Eiffeltoren, het graf van Napoleon, Versailles en een Chablis-excursie naar de Bourgogne op uitnodiging van een Franse kippenmiljonair: niets sloeg de 68-jarige Cubaanse president over om zijn bezoek...

Net als tijdens de VN-top in Kopenhagen liet hij zijn traditionele olijfgroene militaire uniform op gezette tijden in de kast hangen om zich in een een strak gesneden donkerblauw kostuum met bijpassende stropdas te hijsen. Hij voelde zich duidelijk ongemakkelijk in zijn nieuwe outfit, maar de boodschap moest duidelijk overkomen: ik ben helemaal geen marxistisch-leninistische dictator, zoals mijn tegenstanders beweren, maar een ervaren, betrouwbare staatsman met wie het goed zaken doen is.

Toch heeft Castro ondanks zijn bombastische uitspraken niets concreets bereikt. President Mitterrand herhaalde slechts wat hij al veertien jaar vindt van het Amerikaanse embargo tegen Cuba: het moet onmiddellijk worden opgeheven.

Washington heeft daar nooit van wakker gelegen en zal dat ook dit keer niet doen. Frankrijk kiest over zes weken een nieuwe president die heel wat minder vriendelijk zal staan tegenover Castro.

Geen enkele presidentskandidaat en geen enkel lid van de huidige conservatieve regering heeft een woord met Castro gewisseld. Zelfs de socialistische presidentskandidaat Jospin omschreef Castro's bewind als een dictatuur. De vage belofte van Castro dat Amnesty International de situatie van de politieke gevangenen in Cuba wellicht kan komen onderzoeken, stemde de critici niet milder.

Castro bezocht voor het eerst van zijn leven Frankrijk, de huidige voorzitter van de Europese Unie. Hij zag zijn bezoek als een ideale mogelijkheid zijn isolement in het Westen te doorbreken en het Franse bedrijfsleven aan te sporen meer geld in Cuba te steken, zodat hij zijn revolutie weer wat kan rekken.

In beide opzichten is zijn bezoek mislukt. Franse ondernemers hebben geen enkele toezegging gedaan over nieuwe investeringen. Frankrijk is na Spanje, Mexico, Canada en Groot-Brittannië de vijfde handelspartner van Havana en zal dat voorlopig nog wel blijven, ondanks Castro's aanprijzingen dat 'de Cubanen de best opgeleide bevolking in de Derde Wereld zijn' en zijn eiland het grote voordeel heeft dat 'Cubanen niet staken'.

Economisch gezien was Castro's bezoek aan Frankrijk dus een mislukking. En het doorbreken van zijn isolement dan? Is er werkelijk een einde gekomen aan het westerse apartheidsbeleid ten opzichte van Cuba, zoals Castro maandag bij aankomst in Parijs vol trots beweerde? Nee, natuurlijk niet. Daar gaat Mitterrand helemaal niet over.

Cuba doet sinds de val van het communisme al vijf jaar zaken met alle westerse landen in de wereld behalve met de Verenigde Staten. Economisch gezien verkeert Cuba dus helemaal niet in een isolement. Pas als de Verenigde Staten (vroeger Cuba's grootste handelspartner) hun embargo opheffen, zou Castro van een echte doorbraak kunnen spreken.

Maar om binnenlands-politieke redenen zal voorlopig geen enkele Amerikaanse president het lef hebben concessies aan Castro te doen. Sinds 1962 hebben Clinton en al zijn voorgangers zich op het standpunt gesteld dat het embargo pas zal worden opgeheven als Castro is verdwenen of als Cuba een democratie naar westers model begint te worden.

Aan een of beide voorwaarden zal Cuba na Castro's bezoek aan Frankrijk echt niet plotseling voldoen. Hoewel Castro al 36 jaar onafgebroken aan de macht is, wekt hij niet de indruk binnenkort dood te gaan of af te treden. Hij kan nog jaren mee. Zolang hij aan de macht is, zijn democratische hervormingen uitgesloten en blijft Cuba de eenpartijstaat die ieder dissident geluid met repressie beantwoordt. Daar heeft Mitterrand niets aan kunnen veranderen.

De grote winst voor Castro was de manier waarop de Cubaanse media zijn bezoek aan Kopenhagen en Frankrijk hebben verslagen. Op de staatstelevisie en in de partijkranten hebben de Cubanen in extenso gezien hoe hun leider met open armen door Nelson Mandela en François Mitterrand werd ontvangen. Hoe zorgvuldig geselecteerde Fransen tijdens straatinterviews zeiden Cuba te steunen en het Amerikaanse embargo te verwerpen.

Overal waar Castro kwam, filmde de Cubaanse cameraploeg 'Viva Fidel' roepende menigten. De Cubaanse media besteedden geen aandacht aan de 'Castro moordenaar' scanderende tegenstanders en de overvloedige kritiek op zijn mensenrechtenbeleid in de Franse media.

'Ondanks de pogingen van onze vijanden ons te isoleren, heeft Cuba de steun van de internationale gemeenschap en vrienden in de gehele wereld, liet de partijkrant Granma Castro woensdag vertellen. Wat er niet bij werd verteld is dat de Franse minister van Buitenlandse Zaken Juppé namens de Europese Unie Castro als een mensenrechtenschendende dictator omschreef. En dat Cuba het enige Latijns-Amerikaanse land is waarmee de EU geen samenwerkingsrelatie heeft.

De Cubanen moeten zo de indruk hebben gekregen dat hun president in West-Europa op handen wordt gedragen en dat hij dus eigenlijk helemaal niet zo'n slechte leider is. De propagandamachine zal het gemor over de uitzichtloosheid, de tekorten, het uren per dag in de rij staan en de honger thuis dus wel even doen verstommen. Kopenhagen, Parijs en de Bourgogne hebben Castro's zieltogende bewind weer even respijt gegeven. Castro heeft gekregen waar hij op uit was.

Art van Iperen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden