Casting JonBenet laat de grenzen van empathie zien

In Casting JonBenet ontleden aspirant-amateurs een bekende moord en tonen zo hun grenzen van empathie.

Beeld de Volkskrant

Op 26 december 1996 werd de 6-jarige JonBenet Ramsey dood aangetroffen in de kelder van het huis van haar ouders. De Amerikaanse moordzaak werd een wereldwijde mediahype; JonBenet was immers een kind dat schoonheidswedstrijden won, een child pageant queen. Had haar moeder haar vermoord uit jaloezie? Ging het om een ongeluk, of was de dader toch de hulp-Kerstman? De zaak werd nooit opgelost, maar leverde wel tientallen boeken en films op. Nu is er de documentaire Casting JonBenet van filmmaker Kitty Green, te zien op Netflix.

De zaak-JonBenet leent zich in theorie perfect voor wat ik high brow true crime zou noemen; een documentairegenre van geraffineerd gemonteerde moordverhalen die beginnen bij een lijk en vaak eindigen met twijfel over de schuld van de vermeende dader. Denk aan Making a Murderer, Amanda Knox en podcasts als Serial.

Met Casting JonBenet lijkt Kitty Green echter net iets anders voor ogen te hebben gehad. De filmmaker toont geen enkel beeld van JonBenet of haar familie. In plaats daarvan registreert ze een open auditie voor aspirant-acteurs: mannen, vrouwen en kinderen die de familie Ramsey zouden kunnen vertolken. De amateuracteurs vertellen wat er naar hun weten is gebeurd en bij wijze van auditie laat Green hen wat gebeurtenissen naspelen. True crime in een originele verpakking, lijkt het: een tragische geschiedenis naverteld door een betrokken gemeenschap.

Maar dan neemt de film een wending. De verhalen van de auditanten worden steeds persoonlijker. Wanneer ze speculeren over wat er gebeurd zou kúnnen zijn, gebruiken ze steevast hun eigen belevenissen. Een vrouw die auditie doet voor de rol van moeder Patsy snapt wel dat JonBenets ouders niet huilden tijdens de persconferentie; toen haar broer was vermoord bleven háár ouders ook rustig.

Een man die graag JonBenets vader zou spelen vertelt dat hij ooit een geliefde dood aantrof; hij begrijpt, zegt hij, wat voor vreselijks JonBenets vader doormaakte. Een andere aspirant-moeder denkt dat Patsy haar dochter misschien te hard heeft geslagen omdat ze in bed plaste; zelf kon ze onredelijk boos worden als haar zoontje dat deed.

De persoonlijke verhalen van de amateuracteurs worden steeds intiemer, gaan over dood, incest en ziekte: met JonBenet heeft het steeds minder te maken.

Zo is Casting JonBenet eigenlijk twee dingen. Een true crime-relaas dat blijft hangen in speculatie én een intrigerende film over de grenzen van empathie.

Wanneer mensen zich proberen in te leven in anderen zullen ze altijd eerst hun eigen pijn zien, begrijpen we - empathie niets anders dan sympathie voor onszelf, misschien. Zo gaat Casting JonBenet indirect ook over de populariteit van true crime. Moord is een lastig te bevatten daad, om de emoties die ermee gepaard gaan te begrijpen blijven we kijken. Casting JonBenet laat zien dat we altijd op afstand zullen blijven, gevangen tussen de muren van onze eigen ervaringen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden